უკრაინის დამრტყმელმა დრონებმა წელს რუსეთი არაერთხელ გააოცა — ისინი ქვეყნის ტერიტორიის სიღრმეში მდებარე სამიზნეებს რეგულარულად ურტყამენ. თუმცა სამხედრო ექსპერტები და ომში უშუალოდ ჩართული პირები Independence Avenue Media-ს ეუბნებიან, რომ დიდი საბრძოლო დატვირთვის გადამტანი რაკეტების სფეროში კიევს მოსკოვთან ჩამორჩენის აღმოფხვრა დიდი ხანია უწევს.
„უკრაინის სარაკეტო პროგრამა 2022 წლამდეც არსებობდა, თუმცა მისი რეალური განვითარება სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ დაიწყო“, — ეუბნება Independence Avenue Media-ს უკრაინის უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის ცენტრის თანადამფუძნებელი და დირექტორის მოადგილე დმიტრო ჟმაილო. „უკრაინის ერთ-ერთი პრიორიტეტი იყო შორი მოქმედების იარაღის მოპოვება, რომლის ეფექტიანად გამოყენებაც მტრის ზურგის სიღრმეში იქნებოდა შესაძლებელი და რომელიც მომავალში შეკავების საშუალებად გამოდგებოდა.“
ომის მეხუთე წელს კიევი იმედოვნებს, რომ ახალი პროგრამები მოსკოვს შეჭრის ფასს გაუზრდის და, ომის შემდეგ როგორი მშვიდობაც არ უნდა დამყარდეს, უკრაინის უსაფრთხოების საკუთარი გარანტიების საფუძველს შექმნის.
საბჭოთა მემკვიდრეობა უკრაინული ხასიათით
უკრაინის სარაკეტო ინდუსტრია სრულმასშტაბიან შეჭრამდე დიდი ხნით ადრე არსებობდა.
დნიპრო — იმხანად დნეპროპეტროვსკი — საბჭოთა კავშირის სარაკეტო დედაქალაქი იყო. ქალაქში მდებარე საწარმო „პივდენმაშმა“ და „პივდენეს“ საკონსტრუქტორო ბიურომ საბჭოთა კავშირის რამდენიმე ყველაზე მძლავრი საკონტინენტთაშორისო ბალისტიკური რაკეტა დააპროექტა და აწარმოა.
თუმცა საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, ათწლეულების განმავლობაში არასაკმარისმა დაფინანსებამ და განვითარების მკაფიო მიმართულების არარსებობამ დარგი სტაგნაციამდე მიიყვანა. სარაკეტო ინდუსტრიამ ყურადღება სამოქალაქო კოსმოსურ პროგრამებსა და უცხოური კომერციული კონტრაქტების შესრულებაზე გადაიტანა.
2014 წლამდე „პივდენმაშის“ მთავარი დამკვეთი რუსეთი იყო.
„პროექტების უმეტესობას მართლაც ჰქონდა დაფინანსებასა და წარმოებასთან დაკავშირებული პრობლემები“, — ამბობს ჟმაილო. „ზოგიერთი კონსტრუქცია უბრალოდ მოძველდა, ზოგის კი საჭირო რაოდენობით წარმოება ვერ მოხერხდა.“
2006 წელს, მას შემდეგ, რაც ბალისტიკური რაკეტების მიმართ ინტერესი კვლავ გამოიჩინეს მაშინდელმა პრეზიდენტმა ვიქტორ იუშჩენკომ და ეროვნული უსაფრთხოებისა და თავდაცვის საბჭომ, კიევმა მათი შექმნა დაიწყო. უკრაინის ხელმძღვანელობას აშფოთებდა, რომ საბჭოთა პერიოდში შექმნილი „ტოჩკა-უ“ ტიპის ბალისტიკური სარაკეტო სისტემების მოძველებული არსენალის ტექნიკური მომსახურებისთვის ქვეყანა რუსეთზე იყო დამოკიდებული.
2006 წელსვე შეიმუშავეს ბალისტიკური სარაკეტო სისტემა „საპსანის“ შექმნის გეგმა, თუმცა 2008 წლის ფინანსური კრიზისის შემდეგ სამუშაოები შეჩერდა. რამდენიმე უშედეგო მცდელობის შემდეგ მიიჩნევა, რომ სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ რაკეტის შექმნა საბოლოოდ დასრულდა და იგი, გავრცელებული ინფორმაციით, ბრძოლაშიც გამოიყენეს, თუმცა მისი საბრძოლო გამოყენების შესახებ ცოტა რამაა ცნობილი.
რუსეთის მიერ ყირიმის ანექსიის შემდგომ წლებში შექმნილი ხომალდსაწინააღმდეგო რაკეტა „ნეპტუნი“ 2022 წლის აპრილში გამოიყენეს: ამ რაკეტით რუსეთის შავი ზღვის ფლოტის ფლაგმანი, რუსული კრეისერი „მოსკვა“, ჩაძირეს. მას შემდეგ იგი მეტწილად სხვა დანიშნულებისთვის გადააკეთეს და სულ უფრო ხშირად იყენებენ ფრთოსან რაკეტად ისეთ სამიზნეებზე დასარტყმელად, როგორიც რუსეთის სამხედრო ობიექტებია.
„ფლამინგო“ და შემდეგი ნაბიჯები
როგორც დრონების ინდუსტრიაში, აქაც უკრაინის კერძო სექტორი ერთ-ერთ მთავარ მოთამაშედ იქცა. კერძო სექტორის მიერ შექმნილი ახალი რაკეტები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ იმ ინიციატივაში, რომელსაც პრეზიდენტი ვოლოდიმირ ზელენსკი უკრაინის „შორ მანძილზე მოქმედი სანქციების“ პროგრამას უწოდებს. ეს შეკავების არსენალია, რომელსაც უკრაინა თავად ქმნის და რომელიც მოკავშირეებისგან მიღებულ იარაღზე არ არის დამოკიდებული.
ამ ძალისხმევის ცენტრში კომპანია Fire Point-ია, რომლის რაკეტა „ფლამინგო“ შეიარაღებაში 2025 წლის აგვისტოდანაა. კომპანიის ცნობით, რაკეტის შექმნას დაახლოებით ცხრა თვე დასჭირდა.
„ეს უკრაინის ძალების მიერ გამოყენებული ყველაზე შორ მანძილზე მოქმედი და ყველაზე მძლავრი იარაღია“, — ამბობს ჟმაილო.
თავდაპირველად რაკეტას პრობლემები ჰქონდა დამიზნების სისტემასა და სიზუსტესთან დაკავშირებით, თუმცა Fire Point-მა ბრძოლის ველიდან მიღებული უკუკავშირი გაითვალისწინა და სისტემა გააუმჯობესა.
„მისი მთავარი უპირატესობა ფასისა და შესაძლებლობების თანაფარდობაა: რაკეტა ანალოგებზე იაფია და შედარებით მარტივი კონსტრუქცია აქვს, რაც წარმოების მასშტაბის გაზრდის საშუალებას იძლევა“, — ამბობს ჟმაილო.
„ფლამინგოს“ ფასი ამერიკული „ტომაჰავკის“ ღირებულების დაახლოებით ნახევარია.
კომპანიის ტექნოლოგიურმა დირექტორმა ირინა ტერეხმა X-ზე დაწერა, რომ ღია კოდის კომპონენტების გამოყენება კომპანიას საშუალებას აძლევს, უფრო სწრაფად იმუშაოს და სხვების მიერ დაგროვილი ცოდნა გამოიყენოს, თანაც დამოუკიდებლობა შეინარჩუნოს.
„თუ უკრაინა რუსეთის ნავთობისა და გაზის საექსპორტო შესაძლებლობების შესუსტებას განაგრძობს, რაკეტების წარმოების მასშტაბი უნდა გაიზარდოს“, — ეუბნება Independence Avenue Media-ს ევროპაში აშშ-ის სახმელეთო ძალების ყოფილი სარდალი ბენ ჰოჯესი.
Fire Point-ის განცხადებით, კომპანია კიდევ რამდენიმე ახალ სისტემაზე მუშაობს. FP-7 ტაქტიკური ბალისტიკური რაკეტაა, რომლის მოქმედების რადიუსი 300 კილომეტრამდეა, ხოლო FP-9-ის მოქმედების რადიუსი დაახლოებით 855 კილომეტრს შეადგენს — რის გამოც მის მოქმედების არეალში მოსკოვის მსგავსი ქალაქებიც ხვდება. კომპანიის მტკიცებით, „ფლამინგოს“ მოქმედების რადიუსი 3 000 კილომეტრამდეა.
„როდესაც უკრაინას უფრო დიდი საბრძოლო დატვირთვის მქონე FP-7 და FP-9 ექნება, ამ რაკეტებისგან თავდაცვა კიდევ უფრო გართულდება“, — ეუბნება Independence Avenue Media-ს ორგანიზაცია Technology United for Ukraine-ის ინჟინერი ჰაინერ ფილიპი. „რუსეთი ამ სისტემების აბსოლუტური უმრავლესობის მოგერიებას ვერ შეძლებს.“
როცა დრონი რაკეტად იქცევა
ზღვარი დრონსა და რაკეტას შორის, შესაძლოა, სულ უფრო ბუნდოვანი ხდებოდეს.
შორი მოქმედების დრონები, როგორც წესი, ნელა დაფრინავდნენ და რაკეტებზე მცირე საბრძოლო ქობინები ჰქონდათ, თუმცა ეს სხვაობა შესაძლოა მცირდებოდეს.
კიევში მდებარე „ლუჩის“ საკონსტრუქტორო ბიუროს მიერ შექმნილი „პალიანიცის“ მსგავსი სისტემები უკრაინის ჰიბრიდული პროდუქტის შექმნის მიზანს ასახავს. იგივე ეხება რაკეტა-დრონ „პეკლოს“, რომლის სიჩქარეც საათში 700 კილომეტრს აღწევს და რომელსაც უკრაინის სახელმწიფო თავდაცვითი გაერთიანება „უკრობორონპრომი“ აწარმოებს.
ახლა ყურადღება ამ სისტემების საბრძოლო დატვირთვისა და სიჩქარის შემდგომ გაზრდაზეა გამახვილებული.
შეიარაღების ანალიტიკოსი როი გარდინერი Independence Avenue Media-ს ეუბნება, რომ Fire Point-იც ზრდის საკუთარი უპილოტო საფრენი აპარატების (UAV) საბრძოლო დატვირთვის მასას.
გარდინერის თქმით, Fire Point-ის FP-2 დრონის საბრძოლო ქობინი განსაკუთრებით მძლავრ ასაფეთქებელ ნარევს შეიცავს და, სავარაუდოდ, დაყოვნებული მოქმედების ამფეთქითაა აღჭურვილი. ეს აფეთქებამდე სამიზნის შიგნით შეღწევის საშუალებას იძლევა და დრონს მინი-რაკეტად აქცევს.
„ასეთი დიდი საბრძოლო ქობინით აღჭურვილი უპილოტო საფრენი აპარატი შეიარაღების ჰიბრიდულ სისტემას ქმნის, რომელიც შესაძლებლობებით სამხედრო კლასის ფრთოსან რაკეტას უახლოვდება, თუმცა ერთი ერთეულის ფასი გაცილებით დაბალია“, — ამბობს ის.
FP-2 დრონი შეიძლება „რაკეტმზიდადაც“ გამოიყენონ — მას საბჭოთა S-5 ტიპის საავიაციო რაკეტების გაშვება შეუძლია.
„ამ საშუალებების ფრთოსან რაკეტებთან ერთად გამოყენება მოწინააღმდეგის ეშელონირებული საჰაერო თავდაცვის უფრო ეფექტიან გარღვევას შესაძლებელს გახდის“, — ამბობს ჟმაილო. დრონები, მათ შორის ცრუ სამიზნეები, რუსეთის საჰაერო თავდაცვის რესურსს ფიტავს და უკრაინულ რაკეტებსა და მაღალსიჩქარიან რეაქტიულ დრონებს გარღვევისთვის გზას უხსნის.
სუვერენული თავდაცვა
უკრაინის ადგილობრივი შეიარაღების პროგრამის მთავარი პრინციპი საკუთარ ძალებზე დაყრდნობაა: შედარებით იაფი კომპონენტები, ქვეყანაში შემუშავებული კონსტრუქციები და დამრტყმელი შეიარაღების ინდუსტრია, რომლის მოქმედების არეალიც რუსეთის სიღრმეში ყოველთვიურად ფართოვდება.
უკრაინის შეიარაღებული ძალების ყოფილმა მთავარსარდალმა და ამჟამად გაერთიანებულ სამეფოში ქვეყნის ელჩმა ვალერი ზალუჟნიმ 2025 წლის ნოემბერში დაწერა, რომ „ამან, შესაძლოა, საბოლოოდ ისეთი ვითარება შექმნას, როდესაც უსაფრთხოების გარანტიები რუსეთსაც დასჭირდება — რაც უნდა უცნაურად ჟღერდეს.“
ნატოში გაწევრიანების საკითხი ახლა დიდწილად უკანა პლანზეა გადაწეული. კიევის დასკვნით, ერთადერთი საიმედო გარანტია შეკავების საკუთარი პოტენციალია. ამ ეტაპზე ეს ნიშნავს შორი მანძილიდან დარტყმის მზარდ შესაძლებლობებს და, სულ უფრო მეტად, რაკეტებს, რომლებსაც უკრაინა თავად აწარმოებს.
