უკრაინის წინააღმდეგ მიმდინარე რუსეთის ომი, მოსკოვის რეგიონულ გავლენებს ასუსტებს და სამხრეთ კავკასიაში გეოპოლიტიკურ ძვრებს აჩქარებს, ამბობს მაიკლ კარპენტერი INDEPENDENCE AVENUE MEDIA-სთან საუბრისას.
„მოსკოვის გავლენა სამხრეთ კავკასიაში აშკარად და მკვეთრად შესუსტდა”, აღნიშნავს კარპენტერი. იგი ყურადღებას ამახვილებს სომხეთის მზარდ პარტნიორობაზე აშშ-სა და ევროკავშირთან, აზერბაიჯანი კი, მისი თქმით, „სულ უფრო მეტად დისტანცირდება რუსეთისგან და საკუთარ სუვერენიტეტსა და დამოუკიდებლობას ამტკიცებს“.
სომხეთმა ცოტა ხნის წინ ევროპული პოლიტიკური გაერთიანების სამიტს უმასპინძლა, რაც კარპენტერის შეფასებით, „ორი წლის წინ წარმოუდგენელიც კი იქნებოდა“. პარალელურად, აზერბაიჯანი სტრატეგიულ როლს იმკვიდრებს ინფრასტრუქტურულ პროექტებში, რომლებიც ცენტრალურ აზიას ევროპულ ბაზრებთან აკავშირებს.
ამ ფონზე, კარპენტერი მიიჩნევს, რომ საქართველო „საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობს“, სადაც დემოკრატიული უკუსვლა ქვეყნის გეოპოლიტიკურ ორიენტაციას კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს.
კარპენტერის შეფასებით, რაც უფრო დაშორდა საქართველო „ხუთი ან ათი წლის წინ არსებულ“ დემოკრატიულ ნორმებს, მით მეტად „დაუახლოვდა გეოპოლიტიკურად ჩინეთს, ირანსა და რუსეთს“ — პროცესი, რომელიც, მისი თქმით, ასევე გავლენას ახდენს დასავლეთის გათვლებზე რეგიონში გრძელვადიანი სტრატეგიული ინვესტიციების მიმართულებით.
„რაც უფრო მეტად შორდება საქართველო ევროპულ ნორმებს, მით ნაკლებად მიმზიდველი ხდება იგი დასავლური ინვესტიციებისთვის”, ამბობს კარპენტერი.
ბაიდენის ადმინისტრაციის ყოფილი მაღალი რანგის ოფიციალური პირი მიიჩნევს, რომ ამჟამინდელ, ტრამპის ადმინისტრაციას საქართველოს მიმართ პოლიტიკა განსაზღვრული ჯერ კიდევ არ აქვს და შიშობს, რომ პროექტების მსგავსი, როგორიცაა „ტრამპ თაუერი“ თბილისში, აშშ-ის ეროვნული ინტერესების სასარგებლოდ არ იმუშავებს.
„ამ ადმინისტრაციის პოზიცია საქართველოს მიმართ ჯერ კიდევ ყალიბდება. ვშიშობ, რომ ეს პროცესი სახიფათო მიმართულებით მიდის და ვშიშობ, რომ თბილისში “ტრამპ თაუერის” მსგავსი კომერციული პროექტის განხორციელების ინტერესმა ხელისუფლებაში მყოფ პირებს, მათ შორის სახელმწიფო მდივან რუბიოს, შესაძლოა აშშ-ის ეროვნული ინტერესების გატარებიდან ყურადღება გადაატანინოს. იმედი მაქვს, ასე არ მოხდება. იმედი მაქვს, ეს ასე არ არის“, ამბობს ის.
ინტერვიუ ჩაწერილია 11 მაისს, რედაქტირებულია სიცხადისა და ლაკონურობისთვის.
ქართლოს შარაშენიძე, INDEPENDENCE AVENUE MEDIA: ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში, მოსკოვში ყველაზე მოკრძალებული 9 მაისის აღლუმის ჩატარების შემდეგ, პრეზიდენტმა ვლადიმირ პუტინმა მიანიშნა, რომ უკრაინაში ომი შესაძლოა დასასრულს უახლოვდებოდეს. ასევე მზადყოფნა გამოთქვა პირისპირ შეხვდეს უკრაინის პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკის მას შემდეგ, რაც სამშვიდობო შეთანხმების პირობები დაზუსტება. რა დგას ამ განცხადებების უკან?
მაიკლ კარპენტერი, აშშ-ის ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოს ევროპის მიმართულების ყოფილი უფროსი დირექტორი: ომის დასრულების შესახებ პუტინის განცხადებების ზედმეტ ინტერპრეტაციას სიფრთხილით მოვეკიდებოდი. შესაძლოა, ეს პუტინის მხრიდან ისეთი განცხადებების და ნაბიჯების სერიის დასაწყისი იყოს, რომლის მიზანიც ომიდან რუსეთის შესაძლო გასვლისთვის რუსეთის მოსახლეობის მომზადებაა.
თუმცა, მე გარკვეული სკეპტიციზმით ვუყურებ იმას, რომ ეს ნამდვილად ამ მიმართულებით ვითარდება. უბრალოდ იმის გამო, რომ რუსეთის საომარი ეკონომიკა ზედმეტად ორიენტირებულია ამ კონფლიქტისთვის უზრუნველყოფაზე და ამ ეკონომიკის სამოქალაქო მიზნებისთვის გადაწყობა იქნება ძალიან ძვირი და გამოიწვევს დიდ სოციალურ რყევებს. გარდა ამისა, არსებობს დაბრუნებული ვეტერანების გამოწვევა — რას გააკეთებენ ისინი რუსული საზოგადოებისთვის საშუალო და მოკლევადიან პერსპექტივაში. ვფიქრობ, ყველა ეს ფაქტორი მეტყველებს იმის წინააღმდეგ, რომ პუტინს ომის მალე დასრულება სურს. ასე რომ, ამ ყველაფერს სიფრთხილით ვუყურებ.
თუმცა, რაც შემიძლია ვთქვა ისაა, რომ მარტში, უკრაინამ და რუსეთმა, არსებითად, ორივე მხრისთვის ნულოვანი შედეგით იბრძოლეს. აპრილში კი, უკრაინას, რუსეთისგან განსხვავებით, ტერიტორიული მიღწევები ჰქონდა. რუსეთის დანაკარგები კი აბსოლუტურად ასტრონომიულია. თვეში 35,000 დაღუპული და დაჭრილი [ვოლოდიმირ ზელენსკის მონაცემებით] და მსმენია სტატისტიკის შესახებ, რომ დაჭრილთა 60% იმდენად მძიმედაა დაშავებული, რომ ბრძოლას ვერასდროს დაუბრუნდება.
ასეთი ზეწოლის ფონზე და რუსეთის ეკონომიკაზე არსებული უზარმაზარი წნეხის პირობებში — ინფლაცია, სავარაუდოდ, ბევრად აღემატება ოფიციალურ მაჩვენებელს და 15-20%-თანაა ახლოს, ხოლო მთლიანი შიდა პროდუქტი სტაგნაციას განიცდის და მცირდება — რუსეთი რეალური კრიზისის პერიოდშია, ან შედის ამ პერიოდში. ვფიქრობ, ეს ყველაფერი რუსულ მხარეს უფრო ფრთხილს გახდის იმაში, თუ როგორ ისაუბრებენ ამ ომზე. თუმცა, ვიტყოდი, რომ ნაადრევია იმის პროგნოზირება, რომ პუტინი და მის გარშემო მყოფი „ძალოვნები“ მზად არიან უახლოეს მომავალში ომის დასასრულებლად გარიგებაზე წავიდნენ.
შარაშენიძე: როგორი უნდა იყოს უკრაინის რეაქცია ამ განცხადებებზე?
კარპენტერი: ის რაც უკრაინელებმა პუტინის გამარჯვების დღის აღლუმიდან გზავნილად უნდა მიიღონ არის — განაგრძეთ ის, რასაც აკეთებთ.
ვფიქრობ, უკრაინელებმა ახლა სრულად მოახდინეს ფრონტის ხაზების ავტომატიზაცია. მათ განავითარეს და სრულყვეს დარტყმის მიყენების უნარი არა მხოლოდ რამდენიმე ასეული კილომეტრის ოპერატიულ სიღრმეზე, არამედ სტრატეგიულ სიღრმეზეც — 1 500 კილომეტრამდე ან მეტზეც. მათი უნარი, მწყობრიდან გამოიყვანონ რუსეთის ნავთობისა და გაზის სექტორის ძირითადი ობიექტები — იქნება ეს გადამამუშავებელი ქარხნები თუ სხვა საკვანძო ინფრასტრუქტურა — იმდენად განვითარებულია, რომ რუსეთი ნამდვილად გრძნობს ტკივილს.
ასე რომ, უკრაინისთვის გზავნილი უნდა იყოს ომის გაგრძელება ისე, როგორც ამას ახლა აკეთებენ, დიდი ეფექტით — რუსული ძალების დეგრადაცია ფრონტის ხაზზე, მასობრივი რაოდენობით, ყოველთვიურად. შემდეგ კი ქვეყანაში მდგრადობის განვითარების გაგრძელება. ევროკავშირის 90 მილიარდი ევროს ოდენობის სესხი ვითარებას ნამდვილად ძალიან დაეხმარება, მაგრამ ევროპელებს შეუძლიათ ეს პროცესი სრულიად ახალ სივრცეში გადაიყვანონ, თუ მოახდენენ ევროპულ იურისდიქციებში გაყინული რუსული აქტივების მობილიზებას. თუ ისინი ამ აქტივებს უკრაინას გადასცემენ, მაშინ სიტუაცია დრამატულად შეიცვლება, რადგან პუტინი დაინახავს, რომ მისი რესურსი მკვეთრად იწურება მაშინ, როცა უკრაინის შესაძლებლობები მნიშვნელოვნად გაიზრდება.
შარაშენიძე: და უკრაინის მიღმა, რა გავლენას ახდენს ეს ომი რესეთის რეგიონულ გავლენაზე? რამდენად ძვირი დაუჯდა რუსეთს უკრაინის წინააღმდეგ, ომი სამხრეთ კავკასიაში გავლენის თვალსაზრისით? რეგიონში არსებული გეოპოლიტიკური დინამიკის გათვალისწინებით — ერევანმა გასულ კვირას უმასპინძლა ევროპის პოლიტიკური გაერთიანების სამიტს, რასაც მოჰყვა ევროკავშირი-სომხეთის სამიტი. რა გზავნილს უგზავნის ეს მოსკოვს?
კარპენტერი: ერთი მხრივ, მოსკოვის გავლენა სამხრეთ კავკასიაში აშკარად და მკვეთრად შესუსტდა. თქვენ ამას ხედავთ სომხეთში, ხედავთ აზერბაიჯანში. ასევე ხედავთ შავი ზღვის მეორე მხარეს, მოლდოვაში.
თუმცა, საქართველოში, ვფიქრობ, რუსეთის გავლენა, გულწრფელად რომ ვთქვათ, ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში გაძლიერდა — არა უკრაინის ომის შედეგად, არამედ თავად რუსეთის პოლიტიკური ომის სტრატეგიის შედეგად ქვეყნის შიგნით. ასე რომ, ვფიქრობ, საერთო სურათი შერეულია.
მაგრამ მართალი ხართ. ფაქტი, რომ ერევანმა შეძლო ევროპის პოლიტიკური გაერთიანების სამიტისთვის მასპინძლობა, ფაქტი, რომ პრეზიდენტმა ზელენსკიმ შეძლო ერევანში ჩასვლა, ის, რომ სომხეთმა დრამატულად გააძლიერა კავშირები აშშ-სა და ევროკავშირთან — ეს ყველაფერი წარმოუდგენელი იყო სულ რაღაც ხუთი წლის წინ. გულწრფელად რომ ვთქვათ, ორი წლის წინაც კი წარმოუდგენელი იყო.
აზერბაიჯანიც სულ უფრო მეტად დისტანცირდება რუსეთისგან და ამტკიცებს თავის სუვერენიტეტსა და დამოუკიდებლობას. და რა თქმა უნდა, ორივე მხარე მათ ურთიერთობაში ახალ ფურცელს შლის, რაც მართლაც ამაღელვებელია სამხრეთ კავკასიისთვის.
მაგრამ კვლავ, ეს შერეული სურათია, რადგან საქართველო, ჩემი ხედვით, საპირისპირო მიმართულებით მიდის.
შარაშენიძე: ევროკავშირთან სომხეთის ურთიერთობების შესახებ საუბრისას, ვლადიმირ პუტინმა უკრაინაში მიმდინარე ომის საწყისები კიევის ძალისხმევას დაუკავშირა — დაახლოებულიყო ევროკავშირთან. მან ასევე თქვა, რომ შესაძლოა სომხეთში რეფერენდუმი უნდა გაიმართოს იმისთვის, რომ სომეხმა ხალხმა გადაწყვიტოს, სურთ ევროკავშირთან დაახლოება თუ რუსეთის ხელმძვანელობით არსებულ ეკონომიკურ სტრუქტურებში დარჩენა. რის მიღწევას ცდილობს ვლადიმირ პუტინი, როცა პარალელს უკრაინასთან ავლებს?
კარპენტერი: საუბარი იმაზე, რომ სომხეთმა რეფერენდუმი ჩაატაროს, აშკარად იმისთვისაა გამიზნული, რომ რუსეთმა შეძლოს ასეთ რეფერენდუმზე მანიპულირება, რათა სომხეთი გადაიყვანოს მისი ამჟამინდელი კურსიდან, რაც გულისხმობს დასავლეთთან გეოპოლიტიკურ თანხვედრას. ცხადია, პუტინს ამისი ეშინია. ამიტომაც ავლებს გარკვეულ პარალელებს უკრაინასთან.
ანალოგიურად, მას აშინებდა საქართველოს სვლა დასავლეთისკენ 2004 წლიდან 2008 წლამდე, [2008 წლის] რუსეთის შეჭრამდე. მას სასიკვდილოდ აშფოთებდა ის, რომ საქართველო შეუერთდებოდა ქვეყნების დასავლურ ბანაკს და რუსეთს აღარ ექნებოდა ის გავლენა, რაც ისტორიულად ჰქონდა.
და აი ახლა, მას ეშინია იგივესი სომხეთთან დაკავშირებით. თუმცა, რა თქმა უნდა, იმპულსი, მომენტუმი არსებობს და გეოპოლიტიკა სრულიად განსხვავებულია, რადგან რუსეთი, როგორც ვთქვი, უკრაინის საკითხებშია ჩაფლული. ის კარგავს ადამიანებს ფრონტის ხაზზე ისეთი ტემპით, რაც უბრალოდ გამაოგნებელია. ირანი საგრძნობლად შესუსტებულია. სირია დაეცა — ასადის რეჟიმი დაემხო. მადუროს რეჟიმი ვენესუელაში ასევე დაზიანებულია — ის ბოლომდე არ დაცემულა, მაგრამ დაზიანებულია. ასე რომ, პუტინი ახლა ბევრი გეოპოლიტიკური მარცხის წინაშე დგას.
შარაშენიძე: შეუძლია რუსეთს, სომხეთის ევროკავშირთან დაახლოება შეაფერხოს?
კარპენტერი: შეუძლიათ სცადონ და ცდილობენ კიდეც. სცენის მიღმა მანიპულაციები, პოლიტიკური ომის ტაქტიკა, გარკვეული ელიტური ფიგურების კოოპტაცია, რუსული „ბნელი ფულის“ გამოყენება სომხეთში ანტიდასავლური ან პრორუსული ოპერაციების დასაფინანსებლად — ეს ყველაფერი გრძელდება. ისევე როგორც ონლაინ დეზინფორმაცია და გზავნილები, რომლებიც რუსეთიდან მოდის.
ვფიქრობ, ეს ნაკლებად ეფექტურია, რადგან რუსეთი ამას უკვე მრავალი წელია აკეთებს და ბევრმა ქვეყანამ გაშიფრა მათი მოქმედების მეთოდები. მაგრამ, ისინი მაინც ძალიან ცდილობენ და განსაკუთრებით იყენებენ გავლენის აგენტებს სომხეთის შიგნით, საკუთარი მიზნების მისაღწევად.
ამიტომ, სომხები ძალიან ფხიზლად უნდა იყვნენ რამდენიმე კვირაში დაგეგმილი არჩევნების წინ, რათა ამოიცნონ ეს რუსული მავნე ზეგავლენა, მანიპულაცია თუ დეზინფორმაცია — ყველა ის ინსტრუმენტი, რაც რუსეთს ხელთ აქვს.
შარაშენიძე: რა პრაქტიკული ცვლილებები შეიძლება მოუტანოს სომხეთს, მთლიანად რეგიონს, ევროკავშირთან უფრო ღრმა ჩართულობამ, როცა საქმე უსაფრთხოებას, ეკონომიკურ განვითარებას, რეგიონალურ დაკავშირებადობას ეხება?
კარპენტერი: მთავარია ინვესტიცია, ინვესტიცია და კიდევ ერთხელ ინვესტიცია. ეს არის მთავარი რამ, რისი გაკეთებაც ახლა ევროპელებსა და ამერიკელებს შეუძლიათ. ფაქტი, რომ ტექნოლოგიურმა კომპანია Nvidia-მ სომხეთში მონაცემთა ცენტრში 500 მილიონი დოლარის ინვესტიცია განახორციელა, ჩემი აზრით, არის ერთ-ერთი საუკეთესო მაგალითი იმისა, თუ როგორ შეუძლია აშშ-ს მოახდინოს გავლენა რეგიონში სასარგებლო გზით, რაც შექმნის სამუშაო ადგილებს და ასევე ციფრულ ხერხემალს „შუა დერეფნისთვის“, რომელიც ცენტრალურ აზიას ევროპასთან აკავშირებს. ეს ნამდვილად შემოიყვანს სომხეთს 21-ე საუკუნეში.
ამას გარდა, არის ინვესტიციები დაკავშირებადობაში: რკინიგზა, გზები, მილსადენები, რათა მოხდეს ენერგიის ტრანსპორტირება, იდეალურ შემთხვევაში, თურქმენეთიდან და უფრო აღმოსავლეთი წერტილებიდან ევროპულ ბაზრებზე. ეს ყველაფერი უნდა მოხდეს. ვფიქრობ, დროთა განმავლობაში ასეც იქნება. რაც უფრო მალე აშენდება ეს ინფრასტრუქტურა და რაც უფრო მალე დამყარდება დაკავშირებადობა, მით უკეთესი.
შარაშენიძე: ევროკავშირს ღრმა შეშფოთება აქვს საქართველოში დემოკრატიული უკუსვლის გამო. ამავდროულად, საქართველო რჩება მნიშვნელოვან რგოლად ევროპის ინტერესებისთვის სამხრეთ კავკასიაში, მათ შორის დაკავშირებადობისა და ვაჭრობის კუთხით. როგორ ფიქრობთ, შესაძლოა ევროკავშირის სტრატეგიულმა ინტერესებმა საქართველოში საბოლოოდ გადაწონოს დემოკრატიულ უკუსვლასთან დაკავშირებული შეშფოთება, თუ დემოკრატიული სტანდარტები კვლავ განსაზღვრავს ევროკავშირი-საქართველოს ურთიერთობების მომავალს?
კარპენტერი: ვფიქრობ, ისინი ერთმანეთთანაა დაკავშირებული, რადგან საქართველოს დემოკრატიული უკუსვლის ერთი ასპექტი, რომელიც ერთგვარი ურყევი წესია, არის ის, რომ რაც უფრო მეტად დაშორდა საქართველო თავის დემოკრატიულ ნორმებს, მაგალითად, რაც 5 ან 10 წლის წინ იყო, მით უფრო მეტად დაუახლოვდა იგი გეოპოლიტიკურად ჩინეთის, ირანის და რუსეთს.
ევროკავშირი, ცხადია, ამას აცნობიერებს და არ აპირებს ფსონის დადებას საქართველოზე გამავალ დაკავშირებადობაზე, თუ შიშობს, რომ ამ ინფრასტრუქტურის ნაწილი ჩინურ ან რუსულ ხელში ჩავარდება.
ამიტომ, ვფიქრობ, რამდენადაც საქართველო შეძლებს რეფორმირებას და გახდება დემოკრატიული ქვეყანა, მით უფრო უკეთესი კანდიდატი ხდება აღმოსავლეთ-დასავლეთის ინფრასტრუქტურისთვის, რომელიც ან ამერიკის, ან ევროპელების მიერ იქნება დაფინანსებული. თუმცა, საპირისპიროც მართალია — რაც უფრო მეტად უკუიქცევა საქართველო დემოკრატიულად და ვერ დაიცავს ევროპულ ნორმებს, მით ნაკლებად მიმზიდველი კანდიდატი ხდება ის დასავლური ინვესტიციებისთვის. „ქართული ოცნების“ ხელმძღვანელობა ამას აუცილებლად უნდა აცნობიერებდეს. ეს არ არის რთული მეცნიერება. საკმაოდ აშკარაა, რომ ასე იყო წარსულში და ასე იქნება მომავალშიც.
შარაშენიძე: ამას იმიტომ გეკითხებით, რომ ჩვენ ვხედავთ ევროკავშირს, რომელიც ინარჩუნებს მჭიდრო სტრატეგიულ თანამშრომლობას აზერბაიჯანთან, იქ დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული ხანგრძლივი შეშფოთების მიუხედავად. ხომ არ შეიძლება მსგავსმა ლოგიკამ საბოლოოდ განსაზღვროს ევროკავშირის მიდგომა საქართველოს მიმართ?
კარპენტერი: ცხადია, სამხრეთ კავკასიის ყველა ქვეყანა და მით უმეტეს ცენტრალური აზიის არცერთი ქვეყანა, არ არის წარმომადგენლობითი ლიბერალური დემოკრატია. მიუხედავად ამისა, აშშ და ევროკავშირი აწარმოებენ მათთან ბიზნესს და ეს ასეც უნდა იყოს. ეს არ ნიშნავს, რომ არც აშშ-ს და არც სხვა დასავლურ ქვეყნებს არ შეუძლიათ გეოპოლიტიკური საქმის წარმოება იმ ქვეყნებთან, რომლებსაც მართვის განსხვავებული მოდელი აქვთ. ეს ნიშნავს იმას, რომ როდესაც ქვეყანა იწყებს რეგრესს იმ ხარისხით, როგორც ეს საქართველოში ხდება, ჩნდება ღია კითხვები მისი გეოპოლიტიკური ორიენტაციის შესახებ. და ვფიქრობ, სწორედ ესაა შემთხვევა ახლა.
აზერბაიჯანთან დაკავშირებით, ვფიქრობ, გეოპოლიტიკური ორიენტაცია ბევრად უფრო ნათელია. ვფიქრობ, აზერბაიჯანმა არჩევანი დასავლეთზე გააკეთა. ის ძალიან ფრთხილია, რადგან ცხადია, ჰყავს ჩრდილოელი მეზობელი რუსეთის სახით და სამხრეთელი მეზობელი ირანი, რომელიც ახლა ღრმად დესტაბილიზებულია. ამიტომ, რა თქმა უნდა, ისინი ფრთხილობენ, მაგრამ ვფიქრობ, აზერბაიჯანმა დაამტკიცა, რომ კარგი პარტნიორია დასავლეთის ქვეყნებისთვის ენერგიის მიწოდების კუთხით. ვფიქრობ, სწორედ ამიტომ, ის ოდნავ განსხვავებულ კატეგორიაში ხვდება, ვიდრე დღევანდელი საქართველო.
შარაშენიძე: თქვენ ახსენეთ აშშ-ს ინტერესი რეგიონში. პრეზიდენტ ტრამპის ადმინისტრაციამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა სომხეთ-აზერბაიჯანის სამშვიდობო პროცესში, მათ შორის შემოთავაზებული TRIPP კორიდორის მეშვეობით. რამდენად თანხვედრაშია აშშ-სა და ევროკავშირის მიდგომები და ინტერესები სამხრეთ კავკასიაში?
კარპენტერი: ეს კარგი კითხვაა, რამდენად კოორდინირებულად მოქმედებენ ისინი. სტრატეგიული თანხვედრის თვალსაზრისით კი, ვფიქრობ, საერთო ჯამში, აშშ-სა და ევროკავშირს საკმაოდ კარგ ი თანხვედრა აქვთ.
ვიცი, რომ მათ შორის აქტიური კომუნიკაცია მიმდინარეობს. სამხრეთ კავკასიასა და საქართველოში კრიზისის საკითხებში ევროკავშირის სპეციალური წარმომადგენელი, მაგდალენა გრონო, როგორც ვიცი, რეგულარულად მართავს კონსულტაციებს ვაშინგტონში თავის კოლეგებთან.
ასე რომ, ვიცი, მათ შორის დიალოგი მიმდინარეობს. და ნამდვილად მჯერა, რომ სტრატეგიულად მათ ერთი და იგივე ინტერესი აქვთ — უზრუნველყონ მდგრადი მშვიდობა სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის, ხელი შეუწყონ აზერბაიჯანს, სომხეთსა და თურქეთს შორის დიპლომატიურ გახსნას, ასევე განავითარონ ინფრასტრუქტურული კავშირები, რომლებიც ცენტრალური აზიიდან არა მხოლოდ ნავთობისა და გაზის, არამედ არანაკლებ მნიშვნელოვანი — კრიტიკული ნედლეულის ტრანსპორტირებასაც უზრუნველყოფს.
ცენტრალური აზია ამ მინერალების მნიშვნელოვანი რესურსების საცავია. ამ ეტაპზე იქ შესაბამისი გადამამუშავებელი შესაძლებლობები ჯერ არ არსებობს, თუმცა პოტენციურად ასეთი შესაძლებლობების შექმნა შესაძლებელია, რაც ამ რესურსების ევროპაში მასშტაბურ მიწოდებას შეუწყობს ხელს — იქ, სადაც ბაზარი უკვე საკმაოდ განვითარებულია და მზად არის ამ კრიტიკული ნედლეულის მისაღებად.
ასე რომ, ვფიქრობ, მომავალი ძალიან ნათელია. ვფიქრობ, ევროკავშირსაც და ამერიკულ მხარესაც ეს კარგად ესმის. მათ უბრალოდ ტაქტიკურად უნდა შეუსაბამონ თავიანთი მოქმედებები დიპლომატიაში, რათა დარწმუნდნენ, რომ ყოველდღიურად ერთსა და იმავე პოზიციაზე არიან.
შარაშენიძე: როდესაც გასულ ზაფხულს ვისაუბრეთ, თქვენ თქვით: „ჩვენ მალე გავიგებთ“, შეუძლია თუ არა სამხრეთ კავკასიას იყოს სრულყოფილი საქართველოს გარეშე. როგორ ხედავთ აშშ-ს ამჟამინდელ ინტერესებს საქართველოში? ამჟამინდელი ადმინისტრაციის პირობებში ჩვენ ვნახეთ სახელმწიფო მდივნის, მარკო რუბიოს სატელეფონო საუბარი პრემიერ-მინისტრ ირაკლი კობახიძესთან, განახლებული ყურადღება ანაკლიის პორტის პროექტისადმი და ცნობები იმის შესახებ, რომ თბილისი გახდება რეგიონში პირველი ქალაქი, სადაც „ტრამპ თაუერი“ აშენდება. როგორ ხედავთ ამ ადმინისტრაციის მიდგომას საქართველოს მიმართ და რით განსხვავდება ის იმ ადმინისტრაციის მიდგომისგან, რომელშიც თქვენ მსახურობდით?
კარპენტერი: ამ ადმინისტრაციის პოზიცია საქართველოსთან დაკავშირებით ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების პროცესშია. ვშიშობ, რომ ის საშიში მიმართულებით ვითარდება და ვშიშობ, რომ თბილისში “ტრამპ თაუერის” მსგავსი კომერციული პროექტის განხორციელების ინტერესმა ხელისუფლებაში მყოფ პირებს, მათ შორის სახელმწიფო მდივან რუბიოს, შესაძლოა აშშ-ის ეროვნული ინტერესების გატარებიდან ყურადღება გადაატანინოს. იმედი მაქვს, ასე არ მოხდება.
იმედი მაქვს, ასე არ იქნება. იმედი მაქვს, რომ აშშ გააგრძელებს დასავლური კონსორციუმის მხარდაჭერას, რომელიც განავითარებს ანაკლიის საზღვაო პორტს, და მოახდენს ზეწოლას საქართველოს მთავრობაზე ადამიანის უფლებების კუთხით და საბოლოოდ აიძულებს მთავრობას შეცვალოს ეს გეოპოლიტიკური პოზიციონირება, რომელიც საპირისპიროა საქართველოს ევროატლანტიკური ინტეგრაციისა და მისი ევროატლანტიკური ტრაექტორიისთვის.
მაგრამ, ჯერჯერობით ადმინისტრაცია საკმაოდ ჩუმია ამ საკითხებზე. მათ არ უჩვენებიათ თავიანთი კარტები. და ვშიშობ, რომ კომერციულმა ფაქტორმა, ძალიან კერძო კომერციულმა ფაქტორმა, რომელსაც საერთო არაფერი აქვს აშშ-ს ინტერესებთან, შესაძლოა ხელი შეუშალოს პროცესს.
თუ ვცდები და ადმინისტრაცია მხარს დაუჭერს „მეგობარი აქტს“ და დააწესებს სანქციებს, რათა საქართველოში მიაღწიოს ისეთ შედეგს, რომელიც უფრო თავსებადია ქვეყნის ევროატლანტიკურ მომავალთან, რასაც წინა ადმინისტრაცია უჭერდა მხარს, მაშინ ამას მივესალმები.
მაგრამ, ჯერჯერობით არ მინახავს ნიშნები, რომ ეს ხდება. არიან რესპუბლიკელი კონგრესმენები, რომლებიც ძალიან მკაფიოდ საუბრობენ საქართველოს დასავლურ მომავალზე და ამ გზის მხარდაჭერის სურვილზე, მაგრამ ეს ჯერ არ გადაზრდილა ადმინისტრაციის პოლიტიკურ ქმედებებში და ჩვენ უკვე ამ ადმინისტრაციის მუშაობის წელიწადნახევარი გავიარეთ. ამიტომ, ვფიქრობ, ხომ არ ვიხილავთ მომავალ თვეებსა და წლებში აშშ-ს გავლენის შესაძლო შესუსტებას საქართველოში.
შარაშენიძე: საქართველოში არსებული ვითარების გათვალისწინებით, სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის, მათსა და დასავლეთს შორის მიმდინარე მოვლენების ფონზე, ფიქრობთ, რომ სამხრეთ კავკასიაში, პოსტსაბჭოთა წესრიგი ახლა ფუნდამენტურად იცვლება?
კარპენტერი: ვფიქრობ, ასეა. ვფიქრობ, სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის დაახლოება და დიპლომატიური ურთიერთობების აღდგენა, და იმედი ვიქონიოთ, ორ ქვეყანას შორის სამშვიდობო ხელშეკრულების რატიფიცირება, რაც ჯერ არ მომხდარა, მთელი რეგიონისთვის გარდამტეხი მომენტი იქნება.
და მე აბსოლუტურად მწამს, შინაგანადაც და ინტელექტუალურადაც დარწმუნებული ვარ, რომ საქართველო მალე დაუბრუნდება ევროატლანტიკურ მომავალს. ის შეცვლის ამჟამინდელ სტაგნაციისა თუ რეგრესის პერიოდს. თუმცა, ამას ალბათ დასჭირდება ახალი მთავრობა ხელისუფლებაში, რათა განხორციელდეს საპირისპირო ცვლილება, სადაც ისინი დაუბრუნდებიან ევროატლანტიკურ ინტეგრაციას, როგორც ამას აკეთებდნენ 2024 წლამდე. როგორც კი ისინი ამას გააკეთებენ, ვფიქრობ, ევროკავშირი მათ ღია ხელებით მიიღებს. მაგრამ, ისინი სერიოზულად უნდა მოეკიდონ იმ რეფორმებს, რომლებიც აუცილებელია წევრობისთვის.
ასე რომ, იმედი ვიქონიოთ, რომ ეს რეალობა დადგება. მანამდე კი, სომხეთი და აზერბაიჯანი მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში, მნიშვნელოვნად გაუსწრებენ საქართველოს, რადგან სწორედ იქ იქნება აქტივობის ეპიცენტრი და სწორედ იქ მოინდომებენ დასავლური კომპანიები ინვესტირებას.
