თეთრ სახლთან დაახლოებული ეროვნული უსაფრთხოებისა და საგარეო პოლიტიკის ექსპერტი ამბობს, რომ შეერთებულ შტატებს საქართველოსთან ურთიერთობების გაუმჯობესება სურს, თუმცა თბილისს ერთგვარ „ციხიდან უფასოდ გამოსვლის ბარათს“ არ მისცემს, თუ საქართველო ორივე მხარისთვის სასარგებლო, სერიოზულ და ხელშესახებ შედეგებს არ წარმოადგენს.
„თუ საქართველოს ხელისუფლებამ ეს არ იცის, მაშინ ისინი იდიოტები არიან,“ ამბობს ჯეიმს კარაფანო, The Heritage Foundation-ის პრეზიდენტის უფროსი მრჩეველი. „და თუ ამის შესაბამისად არ მოქმედებენ, მაშინ მიზეზი ისაა, რომ მათ შეერთებულ შტატებთან სტრატეგიული პარტნიორობა არ სურთ.“
„ჰერიტიჯის ფონდი“ ვაშინგტონის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი კონსერვატიული კვლევითი ინსტიტუტია, რომელსაც რესპუბლიკური პოლიტიკის ფორმირებაზე მნიშვნელოვანი გავლენა აქვს.
კარაფანო ამბობს, რომ პარტნიორობის ჩამოსაყალიბებლად, „შეერთებული შტატები საქართველოს ხელისუფლებას უკან არ გაეკიდება“ — „თუ მათ რუსეთისა და ჩინეთის ჩრდილში ცხოვრება სურთ, კარგი. ჩვენ სხვა ალტერნატივებიც გვაქვს, სხვა არჩევანიც.“
„აპირებს თუ არა შეერთებული შტატები სრულად უგულებელყოს საქართველოში პოლიტიკური რეპრესიები და დისიდენტების შევიწროება? პასუხი არის, არა. იმიტომ კი არა, რომ დემოკრატიის მომხრეები ვართ ან იმიტომ, რომ ხელისუფლება არ მოგვწონს — არამედ იმიტომ, რომ საქართველო ვერასდროს იქნება კარგი პარტნიორი, თუ მისი მომავლის შექმნაში ქართველი ხალხი არ იქნება ჩართული“ — ამბობს კარაფანო კითხვაზე პასუხად, დახუჭავს თუ ტრამპის ადმინისტრაცია თვალს, საქართველოში დემოკრატიის უკუსვლასა და ადამიანის უფლებებთან დაკავშირებით არსებულ შეშფოთებებზე.
მისი თქმით, ვაშინგტონი საქართველოს შიდა პოლიტიკაში მხარეს არ აირჩევს და საქართველოსთან ჩართულობაში სრულ პრაგმატიზმს გამოიჩენს — „შეერთებული შტატები არც ხელისუფლების მხარეს დადგება და არც მის წინააღმდეგ. გულწრფელად რომ გითხრათ, ეს პრაქტიკული არჩევანიც კი არ არის, რადგან პოლიტიკური ოპოზიცია იმდენად ფრაგმენტირებული და არარეალისტურია, რომ რეალურად, შესათავაზებელი ალტერნატივაც კი არ აქვთ.“
მისი შეფასებით, არარეალისტური მოლოდინები ორივე მხარეს აქვს — ხელისუფლებას ჰგონია, რომ შეერთებულ შტატებთან განსაკუთრებული ურთიერთობის მიღებას კონკრეტული ნაბიჯების გარეშე შეძლებს, ხოლო ოპოზიცია ელოდება, რომ ვაშინგტონი მის პოლიტიკურ პრობლემებს მოაგვარებს.
„თუ არჩევნებს ბოიკოტს უცხადებ, არ მონაწილეობ და შემდეგ ამბობ: „კარგი, თქვენ უბრალოდ უნდა მოხვიდეთ, უთხრათ მათ, რომ არჩევნები არალეგიტიმურია და ამ საკითხზე ზეწოლა მოახდინოთ“ — ამას ჩვენ არ გავაკეთებთ.“
„ჩვენი საქმე არ არის საქართველოში დემოკრატიის აშენება. თუმცა, ასევე არ არის ჩვენი საქმე, უგულებელვყოთ ის საკითხები, რომლებიც ზიანს აყენებს ორმხრივ ურთიერთობას და საქართველოს, როგორც ჩვენი პარტნიორის, წარმატებას.“
ინტერვიუ ჩაწერილია 18 ივნისს, რედაქტირებულია სიცხადისა და ლაკონურობისთვის.
ქართლოს შარაშენიძე, Independence Avenue Media: ვაშინგტონსა და საქართველოს მთავრობას შორის ბოლოდროინდელი საჯარო აზრთა სხვადასხვაობით დავიწყოთ.
სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ, კონგრესში გამართულ მოსმენაზე თქვა, რომ საქართველოს მთავრობამ ვაშინგტონს ჰკითხა, რა იქნებოდა საჭირო ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობების გაუმჯობესებისთვის. სახელმწიფო მდივნის თქმით, ვაშინგტონმა, თბილისისგან გარკვეული პოზიტიური პასუხებიც მიიღო. თუმცა, საქართველოს პრემიერ მინისტრმა პასუხად თქვა, რომ ასეთი საუბარი არ შემდგარა და საქართველო არ არის სკოლის მოსწავლე, რომელსაც შეიძლება უთხრან, როგორ მოიქცეს.
რას გეუბნებათ ეს „ქართული ოცნებისა“ და ტრამპის ადმინისტრაციის ურთიერთობის ამჟამინდელ მდგომარეობაზე? რამდენად უნდა ღელავდნენ ქართველები იმის გამო თუ საით მიდის ეს ურთიერთობა?
ჯეიმს ჯეი კარაფანო, ჰერიტიჯის ფონდის პრეზიდენტის უფროსი მრჩეველი: დადებითი მხარე ის არის, რომ მე ნამდვილად მჯერა, შეერთებული შტატები საქართველოსთან ორმხრივ ურთიერთობას მნიშვნელოვნად მიიჩნევს და ფიქრობს, რომ მისი გაუმჯობესების გზა ქართველებთან იმ საკითხებზე ჩართულობაზე გადის, რომლებიც ორმხრივი ინტერესის საგანია და რომლებიც შეერთებული შტატებისთვის მნიშვნელოვანია. ეს არის პოზიტიური მხარე.
ვფიქრობ, შეერთებულმა შტატებმა გააცნობიერა, რომ საქართველოს იზოლაციაში მოქცევისა და მისი იგნორირების მცდელობას სარგებელი არავისთვის მოაქვს, არც ერთ მხარეზე.
შეერთებული შტატები ღრმად დაინტერსებულია „შუა დერეფნის“ გაფართოებითა და წარმარტებით, რომელიც ცენტრალურ აზიას სამხრეთ კავკასიასთან, შავ ზღვასთან, რუმინეთთან და ბულგარეთთან აკავშირებს. ვფიქრობ, ეს შეერთებული შტატებისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია. საქართველო კი მისი მნიშვნელოვანი ნაწილია.
შეერთებულ შტატებს უფრო სტაბილური რეგიონი სურს. ამიტომაც, ვფიქრობ რუბიოს განცხადებები ფაქტებზე დაფუძნებული იყო — ის მსგავს რაღაცებს უბრალოდ არ იგონებს. თუ მან თქვა, რომ ესაუბრა საქართველოს მთავრობას, გულწრფელად უთხრა, რომ ჩვენ გარკვეულ საკითხებზე მუშაობა გვსურს, მაშინ ამაში სრულიად სერიოზული იყო.
ჩემი გულწრფელი შეფასებით, საქართველოს ხელისუფლებას სურს ერთგვარი „ციხიდან უფასოდ გამოსვლის ბარათი“ ჰქონდეს — ჰქონდეს პარტნიორობა შეერთებულ შტატებთან და თან ის აკეთოს, რასაც მოისურვებს. მაგრამ, ეს არ იმუშავებს. ურთიერთობის წინ წასაწევად ორივე მხარეს ხელშესახები შედეგების დადება მოუწევს.
ეს პრეზიდენტი [დონალდ ტრამპი], მხოლოდ შედეგებით არის დაინტერესებული. მას არ აინტერესებს სასიამოვნო სიტყვები — თუ გსურს „ტრამპ თაუერი“ ააშენო, კარგი. ან ქუჩას ტრამპის სახელი დაარქვა — კარგი. მაგრამ, „სად არის შედეგი? სად არის კონკრეტული შედეგი?“ — ეს არის, რაც მას ნამდვილად აინტერესებს
ასე რომ, ქართველებს მოუწევთ დასხდნენ მაგიდასთან და შეერთებული შტატებისთვის ორმხრივი ინტერესის საკითხებზე რაიმე კონკრეტულის, ხელშესახების წარდგენა. ისინი უბრალოდ ვერ მიიღებენ პრეზიდენტ ტრამპისგან: „კარგი, საქართველო მშვენიერია“ — და ამით ყველაფერი დასრულდება.
საქმე საკმაოდ მარტივადაა. საქართველოს ხელისუფლების პოლიტიკა იყო შიდა უკმაყოფილების შეკავება. ხოლო, როდესაც ისინი ევროპელებმა და ამერიკელებმა გააკრიტიკეს — მათგან დისტანცირება და რუსეთისა და ჩინეთისკენ უფრო მეტად გადახრა.
კეთილი, მათ შეუძლიათ ის გააკეთონ, რაც სურთ, მაგრამ რეალობა ისაა, რომ ეს ჩიხური ურთიერთობებია — რუსეთი, რეგიონში, ძლიერ და გავლენიან ძალად ვეღარასდროს აღდგება. საქართველოსთვის ის ყოველთვის რელევანტური იქნება, რადგან მის საზღვარზეა, მაგრამ ახლა ის უბრალოდ მეზობელია — ის არ არის ქვეყანა, რომელიც მსოფლიო მოვლენებს წარმართავს. ჩინეთმა კი არაერთხელ აჩვენა, რომ თავს არავისთვის დადებს — ის იქ წავა, სადაც ფულის შოვნა და გავლენის მოპოვება ადვილია და არა უცილებლად ქართველების სასარგებლოდ.
ასე რომ, დიახ, რა თქმა უნდა, არსებული კურსის პირობებში ხელისუფლებას შეუძლია ძალაუფლება შეინარჩუნოს, მაგრამ ეს ნიშნავს, რომ საქართველო, როგორც ქვეყანა, უფრო მარგინალური და ნაკლებად რელევანტური მოთამაშე გახდება. რეალობა კი ისაა, რომ „შუა დერეფნის“ განვითარება, ადამიანებს შავ ზღვაზე წვდომის, საქონლისა და მომსახურების გადაადგილების შესაძლებლობას საქართველოს გარეშე მისცემს და ეს არაგონივრულია. ქართველებს კარგი ურთიერთობები აქვთ აზერბაიჯანელებთან, სომხებთან — მართლა დროა, საქართველო რეგიონში სრულფასოვან და პროაქტიურ პარტნიორად ჩამოყალიბდეს და არა ცალკე მდგომ კუნძულად. მაგრამ, ეს ქართველ ხალხზეა დამოკიდებული.
ვფიქრობ, საქართველოს ხელისუფლებამ უნდა გააცნობიეროს — აპირებს თუ არა შეერთებული შტატები, სრულად უგულებელყოს საქართველოში პოლიტიკური რეპრესიები და დისიდენტების შევიწროება? პასუხი არის, არა. იმიტომ კი არა, რომ დემოკრატიის მომხრეები ვართ ან იმიტომ, რომ ხელისუფლება არ მოგვწონს — არამედ, იმიტომ, რომ საქართველო ვერასდროს იქნება კარგი პარტნიორი თუ მისი მომავლის შექმნაში ქართველი ხალხი არ იქნება ჩართული.
მაგრამ, საბოლოოდ, ეს თავად ქართველ ხალხზეა დამოკიდებული, ხომ ასეა? შეერთებული შტატები არც ხელისუფლების მხარეს დადგება და არც მის წინააღმდეგ. გულწრფელად რომ გითხრათ, ეს პრაქტიკული არჩევანიც კი არ არის, რადგან პოლიტიკური ოპოზიცია იმდენად ფრაგმენტირებული და არარეალისტურია, რომ რეალურად, შესათავაზებელი ალტერნატივაც კი არ აქვთ.
რა არის წარმატებული ხელისუფლება? საქმე არ ეხება პოლიტიკას ან იდეოლოგიას — მემარჯვენეა თუ მემარცხენე, კონსერვატორი თუ ლიბერალი ან პროევროპული. საქმე ეხება კარგ მმართველობას და უკეთეს შედეგებს ხალხისთვის. სწორედ ეს სურს შეერთებულ შტატებს, ამ საკითხში ის ძალიან, ძალიან პრაგმატულია.
ასე რომ, ერთი მხრივ, შეერთებულ შტატებს, საქართველოსთვის სასარგებლოდ, სურს ქვეყანამ უფრო სტაბილური პოლიტიკური განვითარების გზით იაროს, რადგან ეს საქართველოსთვის უკეთესია. მეორე მხრივ კი, შეერთებულ შტატებს სურს იმ ხელისუფლებასთან თანამშრომლობა, რომელიც დღეს არსებობს, რათა ორივე მხარისთვის უკეთესი შედეგები მიიღწეს.
საქართველოს ხელისუფლებამ არჩევანი უნდა გააკეთოს — სურს თუ არა მას შეერთებულ შტატებთან სერიოზული ჩართულობა, რეალური პარტნიორობის დონზე?
მაგალითად ავიღოთ სერბეთი — სერბები ბიზნესს აკეთებენ რუსებთან, სერბები ბიზნესს აკეთებენ ჩინელებთან. მაგრამ, ამავე დროს, აგრესიულად მიისწრაფვიან შეერთებულ შტატებთან უფრო ძლიერი ორმხრივი ურთიერთობისკენ, რადგან ეს მათ ინტერესებშია. მათ ესმით, რომ საქმე ის არაა, რომ შეერთებული შტატები უბრალოდ ხელს აიქნევს და იტყვის: „იცით რა, აკეთეთ რაც გინდათ“. საქმე ისაა — სად არის პოზიტიური და კონსტრუქციული შედეგები როგორც შეერთებული შტატებისთვის, ისე სერბეთისთვის. ზუსტად ასეთი ურთიერთობა გვაქვს სომხეთთან. ზუსტად ასეთი ურთიერთობა გვაქვს აზერბაიჯანთან.
ასე რომ, საქართველოს შეუძლია ამ გზას შეუერთდეს ან დარჩეს იზოლირებული — რუსებისა და ჩინელების მოწყალებასა და პოლიტიკური რეპრესიების ინსტრუმენტებზე დამოკიდებული — ეს, გარკვეულწილად, საქართველოს ხელისუფლებაზეა დამოკიდებული.
შარაშენიძე: თქვენ თქვით, რომ საქართველომ „სულელური ანტიდასავლური სტრატეგია“ აირჩია და რომ თბილისს რეალური ცვლილებების განხორციელება მოუწევს. ბოლო წლების განმავლობაში საქართველოს ხელისუფლების მიერ გადადგმული ნაბიჯების დაკვირვებისას, მის მიდგომაში დასავლეთის მიმართ, რა მიგაჩნიათ ყველაზე დიდ შეცდომად?
კარაფანო: ვფიქრობ, უდიდესი შეცდომა იყო, არ ჩართულიყო შეერთებულ შტატებთან საერთო ინტერესის საკითხებზე. ჩემი აზრით, საქმე სწორედ ასე მარტივადაა.
შემიძლია გავიგო, რატომ იყო ეს პრობლემატური წინა ხელისუფლების დროს, რომელიც რეალურად მხოლოდ საქართველოს დასჯით იყო დაინტერესებული, ევროპელებთან ერთიანი ხაზით მოქმედებდა და საქართველოს იზოლირებას ცდილობდა. მაგრამ, ეს არ არის ამ ადმინისტრაციის სტრატეგია. ამ ადმინისტრაციის სტრატეგია ჩართულობაა. ჩვენ ასე ვმოქმედებთ, ასე ვიმოქმედეთ ბელარუსთან და სხვა ქვეყნებთან.
მაგრამ, შეცდომას ნუ დაუშვებთ — ბურთი საქართველოს მოედანზეა. შეერთებული შტატები ხვეწნას არ დაუწყებს საქართველოს, ისაუბროს როგორც რეალურმა პარტნიორმა, რეალურ საკითხებზე. თუ საქართველოს ხელისუფლებას მხოლოდ ბაქიბუქი სურს, კეთილი, მაგრამ შეერთებული შტატები საქართველოს ხელისუფლებას უკან არ გაეკიდება. თუ მათ რუსეთისა და ჩინეთის ჩრდილში ცხოვრება სურთ, კარგი. ჩვენ სხვა ალტერნატივებიც გვაქვს, სხვა არჩევანიც. მეორე მხრივ, თუ მათ სურთ გააფართოონ საქართველოს წვდომა მსოფლიოზე, თუ ქვეყნისთვის მეტი კეთილდღეობის, სტაბილურობისა და უსაფრთხოების მოტანა სურთ, მაშინ შეერთებული შტატები საუკეთესო არჩევანია. ეს ზუსტად ასე მარტივია. მაგრამ, მსოფლიოში სხვა საქმეებიც გვაქვს, მთელ ცხოვრებას ქართველების დევნაში ვერ დავხარჯავთ.
რაც რუბიოს განცხადების პასუხად საქართველოს მთავრობამ თქვა, სრულიად უპასუხისმგებლო და კონტრპროდუქტიული იყო, მაგრამ ჩემი აზრით კარგი ამბავი ისაა, რომ ამაზე შეერთებული შტატების ხელისუფლების პასუხი, ფაქტობრივად, არაფერი იყო. ხომ ასეა? ეს იმიტომ, რომ ჩვენ აქ ვართ და არ ვართ დაინტერესებული ეს ურთიერთობები მიწასთან გავასწოროთ. მაგრამ, თუ მათ მთელი დღე ბაქიბუქი და ქედმაღლობა სურთ, კარგი, სასიამოვნო დღეს გისურვებთ. მაგრამ, ჩვენ ამ საკითხს სერიოზულად ვუდგებით, ასე რომ ტელეფონი არსებობს — თუ საუბარი გინდათ, დაგვირეკეთ.
მაგრამ, წარმოდგენა, რომ ისინი შეერთებული შტატებისგან ერთგვარ განსაკუთრებულ აღიარებას ან განსაკუთრებულ ურთიერთობას მიიღებენ ისე, რომ თავად რაიმე სერიოზულს არ დადებენ მაგიდაზე — უბრალოდ ვერ ვხედავ, რომ ეს მოხდეს. არც ერთი ქვეყანა არ მახსენდება, სადაც ასე მომხდარა. იმ ქვეყნებთანაც კი, რომლებთანაც ჩართულობა გვქონია, ეს ჩართულობა მხოლოდ იმიტომ შევინარჩუნეთ, რომ მათ რაღაც დადეს მაგიდაზე. ასე იყო ბელარუსის შემთხვევაში, რა თქმა უნდა, ასეა აზერბაიჯანისა და სომხეთის შემთხვევაშიც, და ალბანეთისა და ბულგარეთის შემთხვევაშიც.
შარაშენიძე: რა კონკრეტული ცვლილებების ხილვა სურს ვაშინგტონს „ქართული ოცნებისგან“, სანამ ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობების გაუმჯობესება შესაძლებელი გახდება?
კარაფანო: ვფიქრობ, შეერთებულ შტატებს ნამდვილად სურს — და ეს ჩემი პირადი აზრია, ამერიკის მთავრობის სახელით არ ვსაუბრობ — რომ შუა დერეფანი უზარმაზარი წარმატება იყოს. ამიტომ მას სურს, რომ საქართველო უფრო მნიშვნელოვანი წვლილის შემტანი იყოს დერეფნის განვითარებაში და შავი ზღვის უსაფრთხოებაში.
ჩვენ გვსურს ვიხილოთ თავისუფალი და ღია შავი ზღვა — არ ვსაუბრობთ მონტროს კონვენციის გაუქმებაზე, მაგრამ გვინდა, რომ შავ ზღვაში კომერციული მიმოსვლისა და ინფრასტრუქტურის უსაფრთხოების გასაძლიერებლად ქვეყნები ერთად მუშაობდნენ.
ცხადია, ძალიან გვაშფოთებს ინფრასტრუქტურა, რომელსაც ჩინეთი აკონტროლებს ან ფლობს. არავის ადარდებს, თუ ჩინური საქონელი „შუა დერეფნით“ გადაადგილდება, მაგრამ გვაღელვებს ჩინეთის შესაძლებლობა, ფლობდეს ინფრასტრუქტურას და გავლენას ახდენდეს მასზე — იქნება ეს ციფრული ინფრასტრუქტურა თუ ისეთი ფიზიკური ინფრასტრუქტურა, როგორიც პორტია. მზად ვართ ჩინეთთან კონკურენციისთვის ყველანაირ სფეროში და ასევე არ გვაქვს პრობლემა, თუ ქვეყნები ჩინეთთან საქმიანობენ. მაგრამ, შეერთებული შტატების მიზანია — არ არსებობდეს ჩინეთზე სტრატეგიული დამოკიდებულება. ჩვენ მიგვაჩნია, რომ ეს სწორი სტრატეგიაა ჩვენთვის და ასევე სწორი სტრატეგიაა ჩვენი პარტნიორებისთვის.
ცხადია, რაც ჩვენ ნამდვილად გვსურს „შუა დერეფანში“ ვიხილოთ, არის ენერგორესურსების გაცილებით უფრო დიდი ნაკადი. მიგვაჩნია, რომ ეს კრიტიკულად მნიშვნელოვანია გლობალური ენერგოუსაფრთხოებისთვის — რომ რეგიონის გავლით, ნავთობისა და გაზის ტრანსპორტირების დინამიკური დერეფანი არსებობდეს.
ცხადია, გვსურს ვიხილოთ მეტი საიმედოობა და შესაძლებლობების გაფართოება ციფრულ სფეროში. მიგვაჩნია, რომ სწორედ ეს ორი მიმართულებაა ზრდის მთავარი წყარო. ასევე ვფიქრობთ, რომ ცენტრალური ევროპიდან ცენტრალურ აზიამდე უფრო ფართო საწარმოო ბაზის განვითარებისთვის მნიშვნელოვანი პოტენციალი არსებობს, ისევე როგორც მცირე და საშუალო ბიზნესის სექტორის ზრდისთვის. თუმცა, გვგონია, რომ ეს დროთა განმავლობაში ბუნებრივად მოხდება.
რა სარგებელი აქვს ამაში შეერთებულ შტატებს? მოდი, გულწრფელები ვიყოთ — რაც უფრო ნაკლები სივრცე ექნება რუსეთს, ჩინეთსა და ირანს ჩარევისთვის, მით უფრო ნაკლები ტვირთი იქნება ეს შეერთებული შტატებისთვის, მით უფრო ადვილი იქნება ჩვენთვის გლობალური წვდომის უზრუნველყოფა და მით უფრო ადვილი იქნება მეგობრებსა და პარტნიორებთან თანამშრომლობა. ამიტომ, შეერთებული შტატები სრულად უჭერს მხარს პარტნიორობების გაძლიერებას ცენტრალურ აზიაში, სამხრეთ კავკასიასა და სამხრეთ ევროპაში. სრულად.
კიდევ ერთხელ, საქმე არ ეხება რომელიმე მხარის არჩევას — რუსეთის ან ჩინეთის მხარის. მაგრამ, საქმე ეხება იმ ქვეყნებზე სტრატეგიული დამოკიდებულების შემცირებას, რომლებსაც შეუძლიათ რაიმე ცუდის გაკეთება გაიძულონ, რამაც შეიძლება უარყოფითი გავლენა მოახდინოს რეგიონზე. შეერთებული შტატები ამ საკითხს სერიოზულად უდგება.
შარაშენიძე: აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატამ ახლახან მხარი დაუჭირა აქტს, რომელიც საქართველოში რუსეთისა და ჩინეთის გავლენებს ეხება. მეორე დღესვე, საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა განაცხადა, რომ ჩინეთთან ყოვლისმომცველ სტრატეგიულ პარტნიორობას მოეწერა ხელი. როგორ აღიქვა ვაშინგტონმა მოვლენების ამ თანმიმდევრობით განვითარება და ჩინეთთან საქართველოს მზარდი ურთიერთობა?
კარაფანო: ეს ამერიკის პრობლემა არ არის, ეს საქართველოს პრობლემაა.
უპირველეს ყოვლისა, არც ამდენად განსაკუთრებითაა ჩინეთი საქართველოთი დაინტერესებული. არც ბევრი ფულის ფლანგვით არიან დაინტერესებული. ისინი იქ მხოლოდ იმიტომ არიან, რომ ეს ადვილია. ეს ერთგვარად ჰგავს მდგომარეობას, როცა ქვეყნის სულს არც თუ ისე დიდ ფულად ჰყიდი და საბოლოოდ, სანაცვლოდ თითქმის არაფერს იღებ.
საბოლოო ჯამში, ჩინეთი საქართველოსთვის არაფერს გააკეთებს. მათ რუსების დასახმარებლად თავი არ დაუდევთ უკრაინასთან ომში; თავი არ დაუდევთ ირანელებისთვის, ირანის ომში. ჩინეთი არავისთვის არ სწირავს თავს. ასე რომ, სანამ საქართველოში ადვილი ფული და ადვილი გავლენა იქნება, ჩინელები ამ შესაძლებლობას აუცილებლად გამოიყენებენ.
ირონია ის არის — და ეს არაერთხელ გვინახავს — რომ ჩინეთთან უკეთეს შედეგებს სწორედ ის ქვეყნები აღწევენ, რომლებიც მასთან საკუთარი პოზიციების დაცვას ახერხებენ. რადგან თუ ჩინეთს მართლაც სურს იქ საქმიანობა, ის დაბრუნდება და უკეთეს პირობებს შემოგთავაზებთ. იმიტომ, რომ ეს მისთვის ღირს.
მაგრამ, თუ რაღაცას არაფრის სანაცვლოდ აძლევთ — და, გულწრფელად რომ ვთქვათ, სწორედ ამას აკეთებენ ახლა ქართველები — მიიღებთ იმას, რასაც მიიღებთ. თქვენ მოგექცევიან, როგორც ვასალ სახელმწიფოს და დროთა განმავლობაში ეს დამოკიდებულება სულ უფრო გაიზრდება.
და საქმე ის არის, რომ ეს შეერთებული შტატებისთვის საპირწონე საერთოდ არ არის, ხომ ასეა? შეერთებულ შტატებს ეს არ ადარდებს. ეს არ არის ისეთი შემთხვევა, როდესაც, მაგალითად, ისრაელის გამო ვიბრძვით. თუ საქართველოს ჩინეთისა და რუსეთის ჩრდილში დარჩენა სურს, კარგი, წარმატებებს ვუსურვებ. ჩვენ საქართველოს გამო ბრძოლას არ დავიწყებთ. ამიტომ, ჩვენი შეურაცხყოფა ან ჩინეთის წინაშე ქედის მოხრა…
შეხედეთ „17+1“ ფორმატს ევროპაში. დღეს ის უკვე, ალბათ, „14+1-ს“ უფრო ჰგავს და ამასაც აღარ აქვს მნიშვნელობა, რადგან ისინი მორიგ შეხვედრას აღარასდროს გამართავენ. შეერთებულ შტატები არასდროს დასხმია თავს „17+1“ ფორმატს. ამიტომ, კარგი, როგორც გენებოთ. ადამიანები ამ ფორმატს ტოვებენ, რადგან ჩინეთი რეალურად არ უზრუნველყოფს იმ სტრატეგიულ სარგებელს, რომელსაც ჰპირდება.
ჩინეთს შეუძლია მიზნობრივი სარგებელი მოუტანოს რამდენიმე ადამიანს, რომლებიც ჩინელებთან თანამშრომლობით ფულს შოულობენ. კარგი. მაგრამ საკითხი ისაა: იზრდება თუ არა საქართველოს მთლიანი შიდა პროდუქტი იმავე ტემპით, როგორც რეგიონის სხვა ქვეყნების? იზრდება თუ არა საქართველოს უნარი, მოიზიდოს პირდაპირი უცხოური ინვესტიციები მთელი მსოფლიოდან და არა მხოლოდ რუსეთიდან და ჩინეთიდან? ხალხი საქართველოში გადმოდის საცხოვრებლად თუ, პირიქით, საქართველოდან მიდის? ჩემი აზრით, სწორედ ეს არის რეალური მაჩვენებლები იმისა, არის თუ არა ეს სწორი სტრატეგია.
შეერთებული შტატები საქართველოს დემოკრატიაზე ლექციებს არ წაუკითხავს. ის საქართველოს პოლიტიკაზეც არ წაუკითხავს ლექციებს. მიუხედავად იმისა, რომ აშშ-ში შესაძლოა არსებობდნენ ჯგუფები, რომლებსაც ამის გაკეთება სურთ.
ვფიქრობ, აშშ-ის ხელისუფლება საქართველოსთან ურთიერთობაში მთლიანად პრაგმატული იქნება. თუმცა, მისი გულწრფელი რჩევა იქნება, რომ ქვეყანამ პოლიტიკური სტაბილურობის გრძელვადიანი გზა უნდა იპოვოს და ეს უფრო სტაბილურ პოლიტიკურ პროცესსაც მოიცავს. მაგრამ, როგორ მიაღწევთ ამას, ეს ნამდვილად ქართველ ხალხზეა დამოკიდებული.
ხალხის ციხეში ჩასმა… ვგულისხმობ, შეხედეთ, გარკვეული ცვლილებები სხვა ქვეყნებშიც გვინახავს, მაგალითად, ალბანეთში. არ ვიცი ეს ამერიკის გავლენის შედეგია თუ არა, მაგრამ რეალობა ისაა, რომ — არ ვფიქრობ, რომ ალბანეთი დღეს უფრო დემოკრატიულია, ვიდრე ერთი ან ორი წლის წინ იყო, თუმცა — იქ ახლა აშკარად უფრო კონსტრუქციული პოლიტიკური გარემოა. ოპოზიციას საკუთარი ინიციატივების წამოსაწევად უფრო მეტი სივრცე აქვს. შესაძლოა, ისინი ხელისუფლებას ვერ ამარცხებდნენ, მაგრამ ვხედავთ, რომ ნაკლები ადამიანი ხვდება ციხეში და ნაკლები ადამიანია შინაპატიმრობაში.
არსებობს წინსვლის გონივრული გზა. როგორ დაადგებით ამ გზას, ეს საქართველოს გადასაწყვეტია. მაგრამ, ჩემი გულწრფელი აზრია, რომ საქართველომ ფსონი იმაზე დადო, თუ საით წავიდოდა მსოფლიო და ვინ იქნებოდნენ მისი ძლიერი მეგობრები — ვფიქრობ, ეს ფსონი არასწორი აღმოჩნდა და დროა, სხვა კურსი აირჩიოს. ჩინეთის ან რუსეთის წინაშე ქედის მოხრა, ან ამერიკელების შეურაცხყოფა, არსად მიგიყვანთ — თუ არ ჩავთვლით იმას, როგორც ერთ ქანთრი სიმღერაშია ნათქვამი, „კიდევ ერთი დღით დაბერდებით და კიდევ უფრო მეტ ვალში აღმოჩნდებით.“
შარაშენიძე: შეერთებული შტატების პრეზიდენტისა და ვიცე-პრეზიდენტისთვის გასულ წელს გაგზავნილ ღია წერილში, პრემიერ-მინისტრი კობახიძე წერს, რომ „ქართულ ოცნებას“ და ტრამპის ადმინისტრაციას, მთელ რიგ საკითხებზე მსგავსი შეხედულებები აქვს. წერს, რომ „ქართული ოცნება“, „დიფ სტეიტსა“ და USAID-ს პრეზიდენტ ტრამპამდე აკრიტიკებდა…
კარაფანო: დიახ, დიახ. ეს ყველაფერი უბრალოდ ბლა-ბლა იყო.
შარაშენიძე: ხედავთ „ქართულ ოცნებასა“ და ტრამპის ადმინისტრაციას შორის ამგვარ თანხვედრას?
კარაფანო: უპირველეს ყოვლისა, ეს ყველაფერი მხოლოდ ლაპარაკია და ამ ადმინისტრაციისთვის სრულიად არარელევანტურია, როდესაც საქმე მთავრობათაშორის ურთიერთობებს ეხება, რადგან ისინი პრაგმატიზმზეა დაფუძნებული, ხომ ასეა?
შეერთებულ შტატებში უამრავი ადამიანია, რომლებიც დონალდ ტრამპით აღფრთოვანებულები არიან და ამაზე მუდმივად საუბრობენ. თუ ამას საქართველოც აკეთებს, ამას მნიშვნელობა არ აქვს. რეალურად რა დადეს მათ მაგიდაზე? არაფერი. გულწრფელად რომ ვთქვა, ეს ან ხელისუფლების სრულ პოლიტიკურ უმწიფრობაზე მიუთითებს და იმაზე, რამდენად ჩაკეტილია საკუთარ თავში და არ ესმის, როგორ მუშაობს მსოფლიო, როგორ მუშაობს შეერთებული შტატები; ან, არ ვიცი, შესაძლოა ცუდი ლობისტები ჰყავდათ, მაგრამ ეს თავიდანვე მარცხისთვის განწირული სტრატეგია იყო.
თუ შეხედავთ იმ ძლიერ პარტნიორულ ურთიერთობებს, რომლებიც შეერთებულ შტატებს აქვს, ეს არ არიან ადამიანები, რომლებიც დონალდ ტრამპზე კარგ რაღაცებს ამბობენ; ეს არიან ადამიანები, რომლებიც დონალდ ტრამპთან ერთად კონკრეტულ საქმეებს აკეთებენ. მაგალითად იაპონია, რუმინეთი, ხორვატია, სომხეთი, აზერბაიჯანი — ქვეყნები, რომლებიც მაგიდაზე რაღაცას დებენ და შეერთებულ შტატებთან პარტნიორობენ. აი, სწორედ ეს ხალხია და არა ის ხალხი, ვინც წერილებს წერს: „ჩვენც გვძულს დიფ სტეიტი“. დონალდ ტრამპს ეს არ აინტერესებს. „დიფ სტეიტთან“ დაკავშირებით თქვენ არაფრის გაკეთება არ შეგიძლიათ. იცით, არ გვჭირდება ადამიანები, რომლებსაც MAGA-ს მაისურები აცვიათ და ქუდები ახურავთ, ჩვენ გვჭირდება ადამიანები, რომლებიც შეერთებულ შტატებთან იმუშავებენ, სწორედ ამას ვეძებთ.
შარაშენიძე: საქართველოში საზოგადოების ნაწილი შიშობს, რომ ტრამპის ადმინისტრაცია შესაძლოა მზად იყოს, ბიზნესგარიგებების სანაცვლოდ, საქართველოში დემოკრატიის უკუსვლასა და ადამიანის უფლებებთან დაკავშირებით არსებულ შეშფოთებაზე თვალი დახუჭოს. ფიქრობთ, რომ ეს შიში საფუძვლიანია?
კარაფანო: არა, რადგან ვფიქრობ ფაქტები ამას არ ადასტურებს. ჩვენ ურთიერთობა გვაქვს ბევრ ქვეყანასთან, სადაც სერიოზული რეპრესიებია, მაგრამ ეს საკითხები დღის წესრიგიდან მოხსნილი არ არის.
მაგალითად, ბელარუსში ჩვენ მივაღწიეთ იმას, რომ დისიდენტები ციხიდან გაეთავისუფლებინათ, ისევე როგორც სხვა ქვეყნებშიც. ამ საკითხებზე საუბარი ზოგჯერ არასასიამოვნოა, მაგრამ ისინი უგულებელყოფილი არ არის.
და კიდევ ერთხელ, ეს საკითხები უგულებელყოფილი არ არის არა იმიტომ, რომ ჩვენ დემოკრატიას ვავრცელებთ, ან იმიტომ, რომ გვინდა, თქვენ ჩვენ დაგვემსგავსოთ. უბრალოდ, ურთიერთობაში ეს ჯანსაღი არ არის. ამ საკითხებს ჩინეთთანაც ვაყენებთ. ვგულისხმობ, რომ არ არის ჯანსაღი, როდესაც ბიზნესები იძულებით, მონურ შრომას იყენებენ — ასეთ პირობებში წარმოებული პროდუქცია არავის სურს და ასეთ საფუძველზე ეკონომიკას ვერ ააშენებ. ამიტომ, ამ საკითხებზე ვსაუბრობთ, რადგან მიგვაჩნია, რომ ეს ორივე მხარის ინტერესებშია. მაგრამ, ამას არ ვაკეთებთ ჭკუის დარიგების ტონით, დამაკნინებელი ფორმით. ამას პრაგმატული მიდგომით ვაკეთებთ.
ამიტომ, ჩემი აზრით, ხელისუფლების მხრიდან ეს უბრალოდ საბაბია იმისთვის, რომ შეერთებულ შტატებთან ურთიერთობაში არ ჩაერთნონ. ხოლო, პოლიტიკური ოპოზიციის მხრიდან, ვფიქრობ, აქ გარკვეული არარეალისტური მოლოდინებიც არის, ხომ ასეა? — რა მოლოდინი გაქვთ, რას გააკეთებს შეერთებული შტატები? ჩვენ არ მოვალთ და თქვენს ქვეყანას არ გამოვასწორებთ. უბრალოდ, ამას არ გავაკეთებთ. ეს ჩვენი საქმე არ არის. ასე რომ, არარეალისტურია შეერთებულ შტატებს სთხოვო ისეთი რამის გაკეთება, რასაც თავად ვერ აკეთებ და არ გააკეთებ, ხომ ასეა? თუ არჩევნებს ბოიკოტს უცხადებ, არ მონაწილეობ და შემდეგ ამბობ: „კარგი, თქვენ უბრალოდ უნდა მოხვიდეთ, უთხრათ მათ, რომ არჩევნები არალეგიტიმურია და ამ საკითზე ზეწოლა მოახდინოთ“ — ამას ჩვენ არ გავაკეთებთ. ჩვენ არც დისიდენტებს დავაფინანსებთ იმისთვის, რომ უამრავი კონფერენცია გამართონ, აქეთ-იქით ირბინონ და რეალურად ვერაფერს მიაღწიონ, ხომ ასეა?
ამიტომ, ვფიქრობ, არც ერთი მხარე არ იქნება კმაყოფილი იმით, თუ როგორ გადაწყვეტს შეერთებული შტატები საქართველოს შიდა საკითხებთან დაკავშირებულ თემებზე ჩართულობას. მაგრამ, ამერიკა ამ საკითხებში ისეთი ფორმით ჩაერთვება, რომელიც ერთდროულად პრაგმატულიც იქნება და კონსტრუქციულიც. შესაძლოა ეს იდეალური არ იყოს. იცით, არავინ არის იდეალური, ჩვენც არ ვართ. მაგრამ, ჩვენ სხვისი პრობლემების გადაჭრას არ ვაპირებთ.
ხელისუფლებას არ ვეტყვით: „ჩვენ ვიზრუნებთ, რომ მსოფლიომ თქვენი ყველა შიდა პრობლემა უგულებელყოს.“
და არც ოპოზიციას ვეტყვით: „ჩვენ მოვაგვარებთ თქვენს ყველა პრეტენზიას, პრობლემასა და საკითხს.“
არ ვაპირებთ რომელიმე მხარე გავაბედნიეროთ.
მაგრამ, გულწრფელად რომ ვთქვათ, შეერთებული შტატებისთვის ეს ყველაზე პრაგმატული მიდგომაა — ჩვენი საქმე არ არის საქართველოში დემოკრატიის აშენება. თუმცა, ასევე არ არის ჩვენი საქმე, უგულებელვყოთ ის საკითხები, რომლებიც ზიანს აყენებს ორმხრივ ურთიერთობას და საქართველოს, როგორც ჩვენი პარტნიორის, წარმატებას. ასეთია სამყარო, რომელშიც ვცხოვრობთ.
შარაშენიძე: მთელი ამ წლების განმავლობაში — უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიანი შეჭრიდან — „ქართულ ოცნებას“ ერთგვარი კამპანია ჰქონდა იმის შესახებ, თუ როგორ ცდილობდა დასავლეთი, შეერთებული შტატები, ევროპა, საქართველოს ომში ჩათრევას. რას ფიქრობთ ამის შესახებ?
კარაფანო: ცხადია, ეს სიმართლე არ არის. ეს არის ყველაზე ხანგრძლივი ომი ევროპაში, მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ და საქართველო არავის არაფერში არ ჩაუთრევია. ეს [ნარატივი] თავიდანვე უაზრობა იყო და ახლაც ასეთივე უაზრობად რჩება. ამ ნარატივს მთელ ევროპაში ავრცელებენ, ძირითადად რუსები და რუსეთის მიმართ კეთილგანწყობილი ადამიანები. მაგრამ, რეალობა ისაა, რომ არავის სურს ამ ომის გაფართოება და, მით უმეტეს, არავის სურს ვინმეს აიძულოს გააკეთოს ის, რაც თავად არ უნდა.
შარაშენიძე: თუ ვაშინგტონსა და თბილის შორის ურთიერთობები არ გაუმჯობესდება, შესაძლებელია ამან პრობლემები შეუქმნას ორ ქვეყანას შორის სამხედრო და უსაფრთხოების სფეროებში თანამშრომლობას?
კარაფანო: ალბათ არა. ვგულისხმობ, საქართველოს შეუძლია უსასრულოდ გააგრძელოს არსებობა შეუმჩნევლობასა და უღიმღამოობაში. მსოფლიო საქართველოს ირგვლივ არ ბრუნავს.
იცით, შეერთებული შტატები საკმაოდ აქტიურად არის ჩართული მოლდოვაში. ჩვენი ინტერესები იქ საკმაოდ უმნიშვნელოა. მიზეზი, რის გამოც იქ ვართ ისაა, რომ ამაში გარკვეული სარგებელი ჩვენთვისაც არის, ხოლო მოლდოველებისთვის — ძალიან დიდი სარგებელი. მათ მობეზრდათ შეუმჩნევლობაში ცხოვრება და მარგინალიზებულ ქვეყნად ყოფნა.
კეთილი, სიამოვნებით ვიმუშავებთ ამაზე თქვენთან, მაგრამ ამის მოლოდინში სუნთქვაშეკრულები არ ვსხედვართ. ასე რომ, სტატუს ქუო მისაღებია, მაგრამ ამ ყველაფრით ყველაზე მეტად საქართველო ზარალდება, ხომ ასეა? მათ შორის, ისინიც, ვინც დღეს ხელისუფლებაში არიან.
შარაშენიძე: როგორ უყურებს შეერთებული შტატები ევროკავშირთან საქართველოს ურთიერთობას?
კარაფანო: ვფიქრობ, ევროკავშირი კვლავ საქართველოს დასჯისა და იზოლაციის პოზიციაშია. ვფიქრობ, შეერთებულმა შტატებმა ეს ეტაპი უკვე გაიარა. რა თქმა უნდა, ჩვენ იმას გავაკეთებთ, რასაც საჭიროდ მივიჩნევთ — არ გვაინტერესებს, რას ფიქრობენ ამაზე ევროპელები. ამიტომ, საქართველოსთვის შესაძლებლობის ფანჯარა არსებობს, მაგრამ ამ შესაძლებლობით სარგებლობა თავად უნდა შეძლოს.
მაგალითს მოგიყვანთ — თუნდაც, ბელარუსის შემთხვევაში, ევროპული მიდგომა იყო ბელარუსის იზოლაცია. შეერთებული შტატები კი ჩაერთო. ფაქტობრივად, ახლა ვხედავთ, რომ სხვებიც ფრთხილად იწყებენ უფრო აქტიურ ჩართულობას.
პოლონეთიც კი, ბალტიის ქვეყნებიც, ძალიან ღელავდნენ ბელარუსთან ამერიკის ჩართულობის გამო — ამბობდნენ: „ღმერთო ჩემო, ჩვენს გაყიდვას აპირებთ“. მაგრამ, სინამდვილეში, ამ შიშებიდან არაფერი გამართლდა.
ჩემი ვარაუდია, რომ თუ საქართველო შეერთებულ შტატებთან სტრატეგიულ პარტნიორობას ააშენებს და ეს წარმატებული იქნება, ევროპელებიც ამ ხაზს გაჰყვებიან.
შარაშენიძე: რა როლი აქვს საქართველოს, სამხრეთ კავკასიის მიმართ, ტრამპის ადმინისტრაციის სტრატეგიაში?
კარაფანო: ნაკლებად მნიშვნელოვანი, სომხეთ-აზერბაიჯანის ურთიერთობებში წარმატების გამო და ვფიქრობ, რუმინეთსა და ბულგარეთში ამერიკის მზარდი გავლენის გამო.
ასე რომ, ვფიქრობ საქართველო არ არის იმდენად აუცილებლად კრიტიკულად მნიშვნელოვანი ნაწილი, როგორიც ის ორი წლის წინ იყო, როცა ტრამპი ხელისუფლებაში დაბრუნდა. ამის მიუხედავად, იქნებოდა თუ არა საქართველოსთან სტრატეგიული პარტნიორობა ნამდვილად სასარგებლო? რა თქმა უნდა, ჩვენ ამას სრულად დავუჭერდით მხარს.
შარაშენიძე: ანაკლიის ღრმაწყლოვანი პორტის პროექტზე რას იტყოდით?
კარაფანო: დიახ. ვგულისხმობ, შეხედეთ, ჩემი აზრით, სომხეთისა და აზერბაიჯანის გამოცდილება ძალიან მნიშვნელოვანია, ხომ ასეა?
ყველამ იცის, რომ სომხეთი და აზერბაიჯანი შეერთებული შტატების გარეშე სამშვიდობო შეთანხმებას ვერ მიაღწევდნენ. მათ ტრამპის არჩევამდე დაიცადეს, რადგან დაინახეს შესაძლებლობა, შეერთებულ შტატებთან ჩართულიყვნენ. საქმე მხოლოდ ის არ იყო, რომ შეერთებულ შტატებს, ასე ვთქვათ, შეთანხმების დასრულების პრივილეგია მისცემოდა; საქმე ისიც იყო, რომ შექმნილიყო შესაძლებლობები, რომლებიც შეერთებულ შტატებს დაინტერესებულ მხარედ აქცევდა და ორივე მხარეს წინსვლისთვის საჭირო ნდობას მნიშვნელოვნად უმაღლებდა. რა არის აქ მთავარი სიტყვა? პროაქტიულობა. პროაქტიულობა და ისეთი საკითხების მაგიდაზე დადება, რომლებსაც ორივე მხარისთვის რეალური და კონსტრუქციული შედეგები მოაქვს. სწორედ ასე იქცევ ყურადღებას შეერთებული შტატებისგან.
თუ საქართველოს ხელისუფლებამ ეს არ იცის, მაშინ ისინი იდიოტები არიან. და თუ ამის შესაბამისად არ მოქმედებენ, მაშინ მიზეზი ისაა, რომ მათ შეერთებულ შტატებთან სტრატეგიული პარტნიორობა არ სურთ და პასუხი ასეთია: ჩვენ მათ გვერდს ავუვლით. იცით, ჩვენ საკუთარი ჯორჯიაც გვაქვს — შტატი, რომელიც ფლორიდასა და ალაბამას შორის მდებარეობს. ჩვენ პარტნიორი გვინდა და თუ პარტნიორი არ არის, მაშინ ეს უბრალოდ ის ქვეყანაა, რომელსაც გზად ჩავუვლით.
შარაშენიძე: თქვენი აზრით, რა იქნებოდა საჭირო ბიძინა ივანიშვილზე დაწესებული სანქციების მოსახსნელად?
კარაფანო: ამისთვის საჭირო იქნება, რომ საქართველოს ხელისუფლება გამოვიდეს რეალური წინადადებების პაკეტით, რომელიც მაგიდაზე რეალურ, ხელშესახებ შედეგებს დადებს. სწორედ ეს იქნება საჭირო. შეერთებული შტატები არასდროს მოხსნის სანქციებს მხოლოდ იმის დაპირებით, რომ მომავალში უკეთ მოიქცევიან ან უბრალოდ იმიტომ, რომ ვინმეს კარგ წერილს გაუგზავნიან. ბურთი საქართველოს ხელისუფლების მოედანზეა. ამ ბურთის წინ წასაწევად ინიციატივა თბილისიდან უნდა წამოვიდეს. შეერთებულმა შტატებმა ზუსტად ის გააკეთა, რაც, ჩემი აზრით, უნდა გაეკეთებინა — გააგზავნა სიგნალი, რომ მზად არის საქართველოს მიმართ იზოლაციის პოლიტიკას გასცდეს. სწორედ ეს არის ის გზავნილი, რომელიც სერბებსაც გადასცეს. სერბები ამ გზავნილის შესაბამისად მოქმედებენ, საქართველოს ხელისუფლება კი — არა.
