ვიქტორ ორბანის მთავრობამ, ძირეულად შეცვალა უნგრეთის სახელმწიფო ინსტიტუტები, დაუპირისპირდა ევროკავშირს და ერთგვარ მოდელად იქცა, ევროპისა და აშშ-ის პოპულისტური მემარჯვენე ძალების ნაწილისთვის. „ამერიკის წამოწყებათა ინსტიტუტის“ უფროსი მკვლევარი, დელიბორ როჰაკი Independence Avenue Media-სთან საუბრისას ამბობს, რომ უნგრეთი ერთ დღეში ვერ გარდაიქმნება.
მადიარს, „პარტია „ფიდესისა“ და ვიქტორ ორბანის ლოიალისტების მიერ, უნგრეთის სახელმწიფოს კოლონიზაციის უკუქცევა“ მოუწევს, ამბობს ის. „ეს ეხება საჯარო ადმინისტრირებას, მედიას, სასამართლო სისტემას და ზოგადად, პოლიტიკური ძალაუფლების ბევრ სხვა შრეს — ზოგჯერ უფრო დახვეწილ, ე.წ. რბილ ძალაუფლებას უნგრეთში. ამიტომ, ვფიქრობ ეს არ არის ამოცანა მხოლოდ ოთხი წლისთვის, ეს უფრო თაობათა გამოწვევაა — როგორ გაუმკლავდება უნგრეთი ამ მემკვიდრეობას“.
ორბანის მარცხი ასევე აჩენს კითხვებს იმის შესახებ, რა შეიძლება მოჰყვეს ამას უნგრეთის ფარგლებს გარეთ — ევროკავშირსა და უკრაინაში, ასევე ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა საქართველო, რომელის მმართველი ძალაც, როჰაკის თქმით, ორბანის მიდგომების მიბაძვას ცდილობდა.
ინტერვიუ ჩაწერილია 14 აპრილს, რედაქტირებულია სიცხადისა და ლაკონურობისთვის.
ქართლოს შარაშენიძე, Independence Avenue Media: რა არის მთავარი მიზეზები, რის გამოც ვიქტორ ორბანის 16-წლიანი მმართველობის დასრულება შესაძლებელი გახდა?
დელიბორ როჰაკი, „ამერიკის წამოწყებათა ინსტიტუტი“: ვფიქრობ, ეს ორი ფაქტორის ერთობლიობა იყო.
პირველი — მისი მმართველობის რეალური შედეგებია. 16 წლის განმავლობაში, უნგრეთი ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული პოსტ-საბჭოთა ეკონომიკიდან, ევროკავშირის ერთ-ერთ ყველაზე ღარიბ სახელმწიფოდ იქცა. „საერთაშორისო გამჭვირვალობის“ შეფასებით, დღეს ის ევროკავშირის ყველაზე კორუმპირებული ქვეყანაა. უნგრეთმა ასობით ათასი ადამიანი დაკარგა — როგორც ემიგრაციის, ისე მოსახლეობის დაბერების გამო. ეს არის ქვეყანა, სადაც ძალიან ცოტა რამ გაკეთდა ცხოვრების ხარისხისა და საჯარო სერვისების ხელშესახები გაუმჯობესების თვალსაზრისით და ვფიქრობ, სწორედ ამან გამოიწვია ხალხის უკმაყოფილება.
ამასთან ერთად, პეტერ მადიარისა და მისი პარტია „ტისას“ გამოჩენამ ოპოზიციას მობილიზაციის ახალი გზა გაუხსნა, ხოლო ხალხს საშუალება მისცა, პარტია „ფიდესის“ ბაზიდან, მიმზიდველ მემარჯვენე-ცენტრისტულ ალტერნატივაზე გადართულიყვნენ.
უნგრეთში ოპოზიციის გაერთიანების მცდელობები აქამდეც იყო, თუმცა უშედეგოდ. ვფიქრობ, ამას სჭირდებოდა როგორც სწორი ლიდერობა, ისე სწორი გზავნილები, რაც „ტისამ“ და მადიარმა უზრუნველყო.
შარაშენიძე: სულ რაღაც ორი წლის წინ, მადიარი მმართველი პარტიის, „ფიდესის“ შიდა წრის წარმომადგენელი იყო. როგორი ლიდერია ის? თქვენი აზრით, წარსულის ეს გამოცდილება მას უკეთეს პოზიციაში აყენებს იმისთვის, რომ ორბანის შექმნილი სისტემის უკუქცევა შეძლოს, თუ აჩენს კითხვებს იმის შესახებ, რამდენად შორს წავა რეალური ცვლილებები?
როჰაკი: ვფიქრობ, ამას დრო აჩვენებს. პეტერ მადიარი არის ადამიანი, რომელიც თავად „ფიდესის“ სამყაროდან მოდის. ის პოლიტიკური ოჯახის წარმომადგენელია — უნგრეთის ერთ-ერთი ყოფილი პრეზიდენტის ნათესავი. ის იყო „ფიდესის“ მთავრობის იუსტიციის მინისტრის, იუდიტ ვარგას მეუღლე, რომელიც თანამდებობიდან სკანდალის ფონზე გადადგა პრეზიდენტის მიერ იმ პირების შეწყალების გამო, რომლებიც სახელმწიფო ბავშვთა სახლებში სექსუალური ძალადობის დაფარვაში იყვნენ მხილებულნი.
როგორც „ფიდესის“ წევრს, მას რთული ადამიანის რეპუტაცია ჰქონდა, მუდმივად აკრიტიკებდა და უკმაყოფილო იყო იმით, რა მიმართულებით ვითარდებოდა ქვეყანა.
2024 წელს, ყოფილი მეუღლის სკანდალის ფონზე, მან რადიკალური გამიჯვნა გადაწყვიტა და შექმნა მემარჯვენე-ცენტრისტული ალტერნატივა, რომელიც ნაწილობრივ „ფიდესის“ პოლიტიკურ ლექსიკასაც ეფუძნება.
ასე რომ, ის მემარჯვენე-ცენტრისტული ფიგურაა. ის არ მალავს თავის პატრიოტულ განწყობებს. ის არ არის ევროპელი ფედერალისტი; ხანდახან შეიძლება ევროსკეპტიკური განცხადებებიც კი გააკეთოს. ის კრიტიკულიც კი იყო უკრაინისა და უკრაინის ევროკავშირში სწრაფი გაწევრიანების მიმართ. თუმცა, სწორედ ამან მისცა მას საშუალება, ეფექტურად ებრძოლა „ფიდესის“ წინააღმდეგ, მისსავე მოედანზე და მან ეს საკმაოდ წარმატებით შეძლო.
ამავდროულად, ვფიქრობ, ის აკვირდება სხვა ქვეყნების მაგალითებს, რომლებიც ავტორიტარული მმართველობის მემკვიდრეობას ებრძვიან — განსაკუთრებით პოლონეთს. ვფიქრობ, ის შეეცდება ისწავლოს [პოლონეთის პრემიერ-მინისტრის, დონალდ] ტუსკის ახლანდელი მთავრობის მაგალითზე, რათა შეიმუშაოს ისეთი რეფორმები, რომლებიც უნგრეთს სჭირდება. მას ეხმარება ის ფაქტიც, რომ უნგრეთის პარლამენტში საკონსტიტუციო უმრავლესობას ფლობს. ამ გზით მას შეუძლია მიიღოს ისეთი ზომები, რომლებიც სხვა შემთხვევაში მიუღწეველი იქნებოდა. ასე რომ, მას ექნება შესაძლებლობა „სახლი დაასუფთავოს“. ამას თავისი რისკებიც ახლავს, თუმცა ვფიქრობ, მას ძალიან კარგი სასტარტო პოზიცია აქვს იმასთან შედარებით, რასაც დამკვირვებლების უმეტესობა მოელოდა.
შარაშენიძე: რას ელით? პრაქტიკული თვალსაზრისით, რა შეიცვლება უნგრეთში ორბანის ეპოქის შემდეგ? და თქვენი აზრით, რა შენარჩუნდება ბოლო 16 წლის მემკვიდრეობიდან, სულ მცირე, უახლოეს პერიოდში?
როჰაკი: ძალიან პრაქტიკულ დონეზე, უნგრეთი მყისიერად შეწყვეტს ევროკავშირში „პრობლემების შემქმნელის“ როლში ყოფნას. ვფიქრობ, ბატონმა მადიარმა ძალიან მკაფიოდ მიანიშნა, რომ მას სურს უნგრეთი იყოს კონსტრუქციული მხარე. ეს არ ნიშნავს ყველაფერზე დათანხმებას, მაგრამ [აღარ იქნება] ისეთი ტიპის ვაჭრობა, რასაც ბატონი ორბანის შემთხვევაში ვხედავდით — როდესაც ის ცდილობდა ევროკავშირისგან დათმობები გამოეძალა, იქნება ეს უკრაინა თუ რუსეთის წინააღმდეგ სანქციების მხარდაჭერის სანაცვლოდ. ვფიქრობ, მსგავსი შანტაჟის პრაქტიკა შეწყდება. მგონია, რომ ის შეეცდება რეგიონული ალიანსების აღდგენას, განსაკუთრებით ბუდაპეშტსა და ვარშავას შორის კავშირის გამყარებას.
ქვეყნის შიგნით მას გაუარესებული ეკონომიკური მდგომარეობა დახვდება. ირანში ომის დაწყებამდეც კი, უნგრეთს ინფლაციის ქრონიკული პრობლემა ჰქონდა, რომელიც სულ უფრო მწვავდებოდა. ქვეყანას აქვს მნიშვნელოვანი სახელმწიფო ვალი, რომელიც ასევე იზრდება. ორბანის მთავრობა არანაირ ძალისხმევას არ მიმართავდა იმისთვის, რომ უნგრეთის სახელმწიფო ფინანსები უფრო მდგრად გზაზე დაეყენებინა. ასე რომ, ვფიქრობ, თანამდებობაზე ყოფნის პირველ თვეებში მას „ხანძრების ჩაქრობა“ მოუწევს.
უნგრეთში ასევე არსებობს კვაზი-დამოუკიდებელი საბიუჯეტო უწყება, რომელსაც გარკვეულ პირობებში საჯარო ხარჯებთან დაკავშირებული პოლიტიკური გადაწყვეტილებების გადახედვის უფლებამოსილება აქვს. ეს უწყება, როგორც პრაქტიკულად ყველაფერი დანარჩენი ქვეყანაში, „ფიდესის“ ერთგული პირებით არის დაკომპლექტებული. შესაბამისად, ეს, ალბათ, ყველაზე დიდი ამოცანა იქნება — უნგრეთის სახელმწიფოს ეტაპობრივი კოლონიზაციის უკუქცევა, რომელიც „ფიდესისა“ და ორბანის ერთგული ჯგუფების მიერ განხორციელდა.
ეს ეხება როგორც საჯარო ადმინისტრაციას, ისე მედიას, სასამართლო სისტემას და ზოგადად პოლიტიკური ძალაუფლების მრავალ ფენას — ზოგჯერ უფრო დახვეწილ, ე.წ. რბილ ძალაუფლებას უნგრეთში. ამიტომ, ვფიქრობ, ეს ოთხწლიან ამოცანად ვერ ჩაითვლება. უფრო სწორად, ეს თაობათა გამოწვევაა — როგორ გაუმკლავდება უნგრეთი ამ მემკვიდრეობას. თუმცა, დარწმუნებული ვარ, ეს მადიარის პრიორიტეტთა სიაში ერთ-ერთი მთავარი საკითხია.
შარაშენიძე: როგორ შეიცვლება უნგრეთის პოზიციონირება ევროკავშირში, განსაკუთრებით უკრაინის დაფინანსების, სანქციებისა და მაგალითად, ვეტოს გამოყენების კუთხით, რასაც ორბანის უნგრეთი ხშირად მიმართავდა. რამდენად სწრაფად ელით ამ ცვლილებებს?
როჰაკი: ვფიქრობ, ეს ცვლილებები საკმაოდ სწრაფად მოხდება. ევროკავშირის მხრიდან, ვფიქრობ, იქნება დიდი მზადყოფნა, რათა დაეხმარონ პეტერ მადიარს საქმიანობის წარმატებულ დაწყებაში. შესაბამისად, ის თანხები, რომელიც გაყინული იყო, ვფიქრობ, საკმაოდ სწრაფად განიბლოკება. შესაძლოა, გარკვეულწილად თვალიც კი დახუჭონ ზოგიერთ საეჭვო პრაქტიკაზე, რომელიც შესაძლოა ახალი მთავრობის პირობებშიც გაგრძელდეს. ვფიქრობ, ყველას სურს ბატონი მადიარის წარმატება. ყველას სურს მისი დახმარება, ასე რომ, ეს თითქმის მყისიერი ეფექტი იქნება.
ასევე, ბატონმა მადიარმა მიანიშნა, რომ უკრაინისთვის განკუთვნილ 90 მილიარდი ევროს ოდენობის სესხზე უნგრეთის მხრიდან არსებული დაბრკოლებები მოიხსნება, ასე რომ, კიევს შეუძლია ამ სახსრების მიღებას მალე ელოდოს. უნგრეთი შესაძლოა არ გახდეს ლიდერი უკრაინის საკითხებში, მაგრამ ის ნამდვილად იქნება კონსტრუქციული ხმა. ეს არ ნიშნავს რომ ბუდაპეშტი ყველაფერზე იტყვის — დიახ. უკრაინის ევროკავშირში გაწევრიანების საკითხი უნგრეთში საკამათო თემაა, ამიტომ ამ საკითხის გარშემო რთული პოლიტიკური პროცესები იქნება, თუმცა, ვფიქრობ, ეს უნგრეთს თვისობრივად სხვა ადგილზე აყენებს, ვიდრე ის მანამდე იყო.
შარაშენიძე: რაც შეეხება შეერთებულ შტატებს, რატომ იყო ვაშინგტონი ასე დაინტერესებული ორბანის გამარჯვებით — პრეზიდენტი, ვიცე-პრეზიდენტი, სახელმწიფო მდივანი? რა იყო აშშ-ის ინტერესი?
როჰაკი: ერთი მხრივ, ეს ერთგვარი თავსატეხია, რადგან ვიქტორ ორბანის უნგრეთი ევროპაში აშშ-ის ინტერესებთან განსაკუთრებულ თანხვედრაში არ იყო.
ეს იყო ქვეყანა, რომელიც ძალიან მჭიდროდ თანამშრომლობდა რუსეთთან, ჩინეთთან და ჩინური ინვესტიციების მნიშვნელოვანი მიმღები იყო. მან ასევე წლების განმავლობაში განავითარა ძალიან უცნაური კავშირები ირანთან. ვიქტორ ორბანი თეირანს 2015 წელს ეწვია და მას შემდეგ საკმაოდ აქტიური კონტაქტები არსებობდა. უნგრეთში სწავლობს ათასობით ირანელი სტუდენტი და ის ფაქტობრივად ერთადერთი ქვეყანაა ევროკავშირში, სადაც სანქციებს მიღმა მიმართულებებში — განსაკუთრებით ბიზნესში — თანამშრომლობის გაღრმავების მცდელობები არსებობდა. ასე რომ, ნამდვილად არ ყოფილა ისე, რომ უნგრეთი ევროპაში ვაშინგტონის ინტერესებს ატარებდა.
თუმცა, ვიქტორ ორბანის უნგრეთი კონსერვატიულ ვაშინგტონს, „რესპუბლიკურ“ ვაშინგტონს, თავს წარუდგენდა, როგორც ტრადიციული ღირებულებების, სოციალური კონსერვატიზმისა და მასობრივი მიგრაციის წინააღმდეგ აღმართულ ბურჯს. ხშირ შემთხვევაში, ეს იყო CPAC-ის კონფერენციებზე გაჟღერებული თეზისების ერთგვარი ტირაჟირება. სხვათა შორის, ზუსტად იგივე რიტორიკას ვხედავთ ახლა თბილისიდან და „ქართული ოცნების“ მთავრობისგან. ისინი საუბრობენ „დიფ სტეიტის“ შესახებ, ერთგვარ გლობალურ მემარცხენე შეთქმულებაზე, რომელსაც ჯორჯ სოროსი უდგას სათავეში და ა.შ.
უნგრეთმა ამ მიმართულებით სერიოზული რესურსები ჩადო — დაამყარა კავშირები რესპუბლიკური პარტიის ულტრამემარჯვენე ფრთასთან, MAGA მოძრაობასთან, ისეთ ორგანიზაციებთან, როგორიცაა Heritage Foundation და სხვა ჯგუფები. შედეგად ჩამოყალიბდა იდეოლოგიური თანხვედრა. ეს თანხვედრა სხვა ყველაფერზე უკეთ ხსნის იმ უცნაურ მტკიცე მხარდაჭერას, რომელსაც ტრამპის ადმინისტრაცია ვიქტორ ორბანის წარმატების მიმართ იჩენდა.
შარაშენიძე: თავად ორბანი, იმას, რასაც აშენებდა, „არალიბერალურ დემოკრატიას“ უწოდებდა. ბევრი პოპულისტი მემარჯვენისთვის უნგრეთი მისაბაძი მოდელი იყო, არა? რას ამბობს ეს შედეგი ამ მოდელის შესახებ?
როჰაკი: ამერიკის MAGA იდეოლოგებისთვის უნგრეთის მნიშვნელობა იმაში მდგომარეობდა, რომ ის რეალურ მაგალითს წარმოადგენდა იმისა, თუ როგორი შეიძლება ყოფილიყო მათთვის სასურველი პოლიტიკური რეჟიმი. ახლა კი, როცა უნგრელმა ამომრჩევლებმა ამ პოლიტიკურ პროექტს საკმაოდ მკაფიო „არა“ უთხრეს, ვფიქრობ, ბატონ ტრამპსა და მის გარემოცვას უფრო გაუჭირდებათ ამავე ხედვის ამერიკელი ამომრჩევლისთვის შეთავაზება.
ეს არ ნიშნავს, რომ უნგრეთს გლობალურ ასპარეზზე განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა, თუმცა ამ ეტაპზე, ჩემი აზრით, დონალდ ტრამპი უფრო იზოლირებულად, უფრო მარტოსულად და გარკვეულწილად „მოძველებულად“ გამოიყურება, ვიდრე ახალი ტიპის მემარჯვენე პოლიტიკის მატარებლად. მისი ხედვა უკვე გამოცდილია და დიდად დამაჯერებელი არ აღმოჩნდა.
შარაშენიძე: თქვენ ახლახან ახსენეთ საქართველო და რამდენიმე თვის წინ წერდით, რომ საქართველოს მმართველი პარტია, „ქართული ოცნება“, ორბანის მოდელის მიბაძვას ცდილობდა. ახლა, როცა ორბანი აღარ არის ხელისუფლებაში, რას ნიშნავს ეს „ქართული ოცნებისთვის“ და საქართველოსთვის?
როჰაკი: ვფიქრობ, ერთ-ერთი მყისიერი ეფექტი ის არის, რომ „ქართულმა ოცნებამ“ დაკარგა თავისი ყველაზე მნიშვნელოვანი მოკავშირე ევროკავშირში. ორბანი აქტიურად უჭერდა მხარს „ქართული ოცნების“ მთავრობას და ცდილობდა მათთვის კარების გაღებას. მას არ ჰქონდა დიდი ბერკეტები ან გავლენა ევროკავშირში, მაგრამ ისე წარმოჩენა, რომ [საქართველოს ევროკავშირში] გაწევრიანების პროცესი გრძელდებოდა, სწორედ ორბანის მთავრობის მიერ იყო ხელშეწყობილი.
რჩება სლოვაკეთი — საქართველოს პრეზიდენტი ახლახან ბრატისლავას ესტუმრა და ფიცოს მთავრობასა და „ქართულ ოცნებას“ შორის კავშირებიც არსებობს, თუმცა ფიცო რეალურად მეორეხარისხოვანი მოთამაშეა და საკუთარ ქვეყანაშიც საკმაოდ გაურკვეველი პოლიტიკური მომავლის წინაშე დგას.
ამ პირობებში, საეჭვოა, როგორ შეძლებს „ქართული ოცნება“ კვლავ იმიტირებას, თითქოს ევროპასთან ურთიერთობებს ავითარებს, მაშინ, როცა პრაქტიკულად ყველა ევროპელი პარტნიორი დაკარგა.
შესაძლოა, ეს ნიშნავდეს, რომ ახლა MAGA მოძრაობა შეეცდება „ქართულ ოცნებასთან“ დაახლოებას. რა თქმა უნდა, ეს ყველაფერი ძალიან სპეკულაციურია. ვფიქრობ, როგორც MAGA მოძრაობა, ისე კრემლი შეეცდებიან ახალი პარტნიორების მოძებნას, როცა ბუდაპეშტი ვეღარ იქნება დასაყრდენი. მაგრამ არის თუ არა საქართველო საკმარისად მნიშვნელოვანი ამ როლის შესასრულებლად, ვფიქრობ, ეს სულაც არ არის აშკარა.
შარაშენიძე: თქვენ აღნიშნეთ, რომ „ქართული ოცნება“ ცდილობს ორბანის მოდელს მიბაძოს. მაგრამ, როგორ ფიქრობთ, ტრამპის ადმინისტრაციასთან ურთიერთობის თვალსაზრისით, რატომ არ გაამართლა ამან მათთვის? ჩვენ არ გვინახავს მნიშვნელოვანი ცვლილებები აშშ-საქართველოს ურთიერთობებში. რატომ არ მუშაობს ეს „ქართული ოცნებისთვის“?
როჰაკი: ამის ზუსტი ახსნა, სიმართლე გითხრათ, არ მაქვს. თუმცა, ვფიქრობ, ნაწილობრივ ეს იმით აიხსნება, რომ ორბანის შემთხვევაში, კავშირების დამყარების ძალისხმევა დახვეწილი იყო და მნიშვნელოვან ადამიანურ რესურსს ეყრდნობოდა. ორბანს უკვე ჰქონდა არსებული კავშირები მემარჯვენე-ცენტრისტულ წრეებთან როგორც ევროპაში, ისე შეერთებულ შტატებში — ერთგვარი კეთილგანწყობა, რომლის გამოყენებაც შეეძლო.
მას ასევე ჰყავდა ბევრი ნიჭიერი და ძალიან დახვეწილი ადამიანი, რომლებიც ზოგ შემთხვევაში ბუდაპეშტში ჩადიოდნენ ამ ორგანიზაციების სამართავად, ან უნგრეთიდან დასავლეთის დედაქალაქებში იგზავნებოდნენ; მათ შეეძლოთ ხალხის მოხიბვლა და დამარწმუნებელი ინტელექტუალური არგუმენტების მოყვანა. ამ საკითხზე დაიხარჯა დიდი ფული — მოეწყო მდიდრული კონფერენციები და ბიზნეს-კლასით მოგზაურობები ბუდაპეშტში. ვეჭვობ, რომ საქართველოს მთავრობას უფრო მკაცრი ფინანსური შეზღუდვები აქვს, ვიდრე უნგრეთის მთავრობას.
არ ვფიქრობ, რომ „ქართული ოცნება“ ამ თამაშში ძალიან ძლიერი აღმოჩნდა. არ მინდა მათ იდეები მივაწოდო ან ვუჩვენო გზა, როგორ გახდნენ ამაში უკეთესები, მაგრამ მაინც სკეპტიკურად ვუყურებ იმას, რომ მათ შეძლონ ვიქტორ ორბანის მიერ დატოვებული ადგილის შევსება ამ სივრცეში.
შარაშენიძე: თუ რაც უნგრეთში მოხდა, უნგრეთის რეალობას სცდება, სად შეიძლება მისი გავლენა ყველაზე ადრე გამოჩნდეს?
როჰაკი: ვფიქრობ, ყველაზე დიდი გავლენა უნგრეთის უშუალო სამეზობლოში იქნება. პეტერ მადიარი და დონალდ ტუსკი, ჩემი აზრით, ძალიან მჭიდროდ ითანამშრომლებენ იმ ტანდემის აღსადგენად, რომელიც ოდესღაც ბუდაპეშტსა და ვარშავას შორის არსებობდა. ვფიქრობ, ჩეხები და სლოვაკებიც საბოლოოდ მათ კვალს გაჰყვებიან. ასე რომ, ეს შეცვლის რეგიონის სახეს და შეცვლის დასავლეთის აღქმას ამ რეგიონის მიმართ.
იმედი მაქვს, რომ ევროპის ეს ნაწილი შეწყვეტს პრობლემური ბავშვის — იმ უმადური ობლის როლში ყოფნას, რომელიც შემთხვევით მოხვდა ევროპულ ინსტიტუტებსა და ნატოში — და გახდება რეალური პოლიტიკური ძრავა, იქნება ეს თავდაცვის თუ ინფრასტრუქტურის მიმართულებით. ვგულისხმობ იმას, რომ თუ შეხედავთ პოლონეთის თავდაცვის ინდუსტრიულ ბაზას, ან იმ ერთობლივ საწარმოებს, რომლებიც ისეთმა კომპანიებმა, როგორიცაა Rheinmetall [გერმანული თავდაცვის კომპანია], უნგრეთში მსუბუქი ქვეითი მანქანების საწარმოებლად შექმნეს — ეს ყველაფერი მომავალში მართლაც შეიძლება გახდეს ევროპის თავდაცვის ინდუსტრიული ბაზის ხერხემალი. ვფიქრობ, შესაძლოა, წლების განმავლობაში პირველად, ჩვენ ბევრად უფრო იმედიანად ვუყურებთ ამ რეგიონის მომავალს.
