მონტგომერი: რუსეთს ნატოს სამიტის შედეგები უნდა აშფოთებდეს

აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ძალების თადარიგის რიერადმირალი მარკ მონტგომერი მიიჩნევს, რომ ანკარაში გამართული 7-8 ივლისის ნატოს სამიტი ალიანსმა იმაზე ბევრად უფრო ძლიერ ნოტაზე დაასრულა, ვიდრე დაიწყო — უკრაინისა და თავდაცვის სფეროში თანამშრომლობის მიმართულებით მიღწეული ხელშესახები პროგრესით.

თუმცა, მისივე შეფასებით, სამიტს არ გაუქარწყლებია ამერიკის მოკავშირეების მრავალწლიანი შეშფოთება, ევროპის მიმართ ტრამპის ადმინისტრაციის ერთგულებასთან დაკავშირებით.

„ვფიქრობ, ამერიკის ნატოელი მოკავშირეებისთვის გონივრული იქნება, ტრამპის მიმართ, მისი ადმინისტრაციის დარჩენილი პერიოდის განმავლობაში, სიფრთხილე შეინარჩუნონ“, თქვა Independence Avenue Media-სთან ინტერვიუში მონტგომერმა, „დემოკრატიების დაცვის ფონდის“ (FDD) უფროსმა მკვლევარმა.

მისი თქმით, სამიტმა მოსკოვს იმაზე ბევრად უფრო მკაცრი სიგნალი გაუგზავნა, ვიდრე ბევრი მოელოდა. მონტგომერი ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ნატომ უპასუხა უკრაინის ყველაზე მწვავე სამხედრო საჭიროებას — საჰაერო თავდაცვას — და ამბობს, რომ აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი იწყებს იმის გაცნობიერებას, რომ „ზელენსკი გამარჯვებულია“. ეს არის გარდატეხა, რომელსაც, მისი რწმენით, შეუძლია გავლენა მოახდინოს ომისადმი ვაშინგტონის მიდგომაზე.

მონტგომერი ასევე განიხილავს ევროპაში აშშ-ის სამხედრო კონტინგენტის განლაგების მომავალს, ნატოს თავდაცვით-სამრეწველო ბაზას, უკრაინასთან ერთად „პატრიოტის“ ტიპის გზაგადამჭრელი რაკეტების ერთობლივი წარმოების გეგმებს, ალიანსის მიდგომას ირანის მიმართ და თურქეთის პოტენციურ დაბრუნებას F-35-ის პროგრამაში.

ინტერვიუ ჩაწერილია 9 ივლისს, რედაქტირებულია სიცხადისა და ლაკონურობისთის.

ქართლოს შარაშენიძე, Independence Avenue Media: პრეზიდენტმა ტრამპმა, ნატოს სამიტი „წარმოუდგენლად წარმატებულად“ შეაფასა, ეთანხმებით ამ შეფასებას?

მარკ მონტგომერი, აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ძალების თადარიგის რიერადმირალი, დემოკრატიების დაცვის ფონდი: ვიტყოდი, რომ ის წარმატებული იყო. უპირველესად იმიტომ, რომ სამიტების წარმატების თასმა ისედაც საკმაოდ დაბლაა დაწეული. მეორეც, მიუხედავად ძალიან რთული დასაწყისისა — როდესაც პრეზიდენტმა ტრამპმა, ყოველგვარი აშკარა მიზეზის გარეშე მკაცრად გააკრიტიკა ევროპელი მოკავშირეები — სამიტი საბოლოოდ გადაიზარდა მნიშვნელოვან დისკუსიაში, განსაკუთრებით საკითხზე, თუ როგორ მიმდინარეობს ომი უკრაინაში და რა სახის მხარდაჭერაა მისთვის მიზანშეწონილი.

ჩვენ ამის ბევრი ნიშანი ვიხილეთ, როგორც ევროპელების მხრიდან, რომლებიც აგრძელებენ უკრაინის აქტიურ მხარდაჭერას, ისე პრეზიდენტ ტრამპისგან, რომელიც, სულ მცირე წინასწარი პირობით, დათანხმდა რამდენიმე მნიშვნელოვან ნაბიჯს, რაც უკრაინის საჰაერო თავდაცვას დაეხმარება. ასე რომ, ეს დიდი მიღწევაა.

თუმცა, კვლავ რჩება საკითხები, რომლებიც მაშფოთებს — მაგალითად, აშშ-ის ძალების განლაგება ევროპაში და მსგავსი თემები, რომლებზეც სამიტზე პირდაპირ არ უმსჯელიათ. შესაძლოა, უახლოეს კვირებში ან თვეებში ამერიკის მხრიდან ისეთი განცხადებები ვიხილოთ, რომლებიც უკან წაიღებს სამიტის მიწურულს შექმნილ პოზიტიურ განწყობას. თუმცა, კიდევ ერთხელ ვამბობ: სამიტი ცუდად დაიწყო, მაგრამ ძლიერად დასრულდა.

შარაშენიძე: ფიქრობთ, რომ მოკავშირეებს ახლა მეტი რწმენა აქვთ იმის, რომ აშშ ჩრდილოატლანტიკური ხელშეკრულების მე-5 მუხლით ნაკისრ ვალდებულებებს დაიცავს, თუ ის როდესმე გამოცდის წინაშე დადგება?

მონტგომერი: ვფიქრობ, პრეზიდენტ ტრამპის შესახებ, მისი საიმედო მოკავშირეობის შესახებ, სამიტამდა და სამიტის შემდეგ შეხედულებები იგივე დარჩა.

წარსულში უკვე ბერვი რამ იყო — მუქარები გრენლანდიასთან დაკავშირებით, ჯარების განლაგების ცვლილებები, რაც პოლონეთთან და ბალტიისპირეთის ქვეყნებთან ყოველგვარი კონსულტაციის გარეშე გაკეთდა. ეს ყველაფერი უკვე მოხდა. ამას ხელის ერთი მოსმით ვერ წაშლი.

ასე რომ, ვფიქრობ, ამერიკის ნატოელი მოკავშირეებისთვის გონივრული იქნება, ტრამპის მიმართ, მისი ადმინისტრაციის დარჩენილი პერიოდის განმავლობაში, სიფრთხილე შეინარჩუნონ.

შარაშენიძე: ახლახან ახსენეთ ევროპაში აშშ-ის ჯარების განლაგება და რაოდენობა. ანკარიდან გამოფრენისას, პრეზიდენტმა ტრამპმა განაცხადა, რომ სამომავლოდ ჯარების რაოდენობა შესაძლოა კვლავ იყოს დამოკიდებული ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა გრენლანდია და ირანი, თუმცა დასძინა, რომ საბოლოო გადაწყვეტილება ჯერ არ მიუღია. ცვლის თუ არა ეს იმას, თუ როგორ უნდა შეაფასონ მოკავშირეებმა სამიტის შედეგები?

მონტგომერი: პრეზიდენტ ტრამპის პრეტენზიებში, გარკვეული სიმართლე ნამდვილად არის. როდესაც 20 ან 25 წლის განმავლობაში თავდაცვაზე მშპ-ის 2%-ზე ნაკლებს ხარჯავ, რეალურად საკუთარი თავის დაცვა არ შეგიძლია. ნატო რთული მექანიზმია. ეს არ არის ერთი ქვეყანა, ეს 32 სახელმწიფოა, ამიტომ არმიების, სამხედრო-საზღვაო და სამხედრო-საჰაერო ძალების გაერთიანებისას გარკვეული არაეფექტურობა თავისთავად იჩენს თავს.

თუ ამ ყველაფერს შევაჯამებთ, ევროპის სამხედრო მზაობა, დაახლოებით 2022 წლისთვის, სავალალო მდგომარეობაში იყო. რუსეთის მსგავსი თანასწორი ძალის მქონე მოწინააღმდეგესთან პირისპირ დარჩენისას, აშშ-ის გარეშე მათი უნარი, მოეხდინათ ძალების მობილიზება, პრაქტიკულად ნულოვანი გახლდათ. ახლა ისინი გაცილებით მეტს აკეთებენ, განსაკუთრებით გერმანია. რა თქმა უნდა, პოლონეთი და ბალტიისპირეთის ქვეყნები პირველები გააქტიურდნენ, თუმცა, შედარებითი თვალსაზრისით, ეს მაინც მცირე მასშტაბის სამხედრო ძალებია.

თუმცა, გერმანიამ მართლაც გადადგა მნიშვნელოვანი ნაბიჯები და ვფიქრობ, პრეზიდენტმა ეს უფრო მეტად უნდა აღიაროს. გერმანია ნატოს ევროპულ ქვეყნებს შორის ლიდერის პოზიციას იკავებს. თუ ისინი ამას გააგრძელებენ, ევროპაც და ნატოც გაცილებით უკეთეს მდგომარეობაში იქნებიან.

თუმცა, ევროპაში ჩვენი რეალური ძალების შემცირება — ან კრიზისის დროს დამატებითი ძალების მობილიზების ვალდებულებაზე უარის თქმა, რაც ორი სხვადასხვა რამაა — არ უნდა გავდეს მოკავშირეების მიტოვებას. ეს პროცესი ინტეგრირებულად უნდა წარიმართოს. მთავარი ისაა, რაც ჩვენ გამოვაცხადეთ: რუსეთთან რეალური კრიზისის შემთხვევაში საერთო ბრძოლის ფარგლებში, შეერთებული შტატები ნაკლებ სამხედრო ძალას გამოყოფს. ეს იმიტომ ხდება, რომ ჩვენ ვაცნობიერებთ იმ ავტორიტარულ ღერძს, რომლის წინაშეც ვდგავართ — ჩინეთი, რუსეთი, ჩრდილოეთ კორეა და ირანი. ახლა მათი ერთობლივი მოქმედების ალბათობა გაცილებით მაღალია და ისინი ამას უკრაინაშიც აჩვენებენ. ამიტომ, კრიზისის დროს ჩვენ ვერ გავგზავნით ევროპაში ჩვენი წყალქვეშა ნავების, გამანადგურებელი თვითმფრინავებისა და ავიამზიდების დამრტყმელი ჯგუფების უმეტესობას. ჩვენ ძალების გადანაწილება მოგვიწევს.

რა თქმა უნდა, ამის გაკეთება უკეთესადაც შეიძლებოდა — უფრო მჭიდრო კონსულტაციებითა და კონკრეტული ვადების დასახვით, რაც ევროპას მისცემდა იმ 5 ან 7 წელს, რომელიც ამ პოზიციებზე გასასვლელად სჭირდება.

იმედია, აქედან გამომდინარე, მითითებები, რომლებსაც პრეზიდენტი ტრამპი მისცემს ჩვენს თავდაცვის მდივანს, პიტ ჰეგსეთს, უფრო გააზრებული იქნება. პროცესი უნდა გაგრძელდეს და ევროპას მკაფიოდ აეხსნას, რომ იქ ნაკლები ამერიკელი იქნება. ეს არის რეალობა — იქნება ეს პრეზიდენტი ტრამპი, დემოკრატი თუ მომავალი სხვა რესპუბლიკელი პრეზიდენტი — აშშ მაინც ნაკლებ ძალას გამოყოფს ავტორიტარული ღერძის ბუნებიდან გამომდინარე. უბრალოდ, პრეზიდენტმა ტრამპმა და მისმა გუნდმა, განსაკუთრებით მდივანმა ჰეგსეთმა, ეს საზოგადოებას ეფექტურად ვერ მიაწოდეს.

შარაშენიძე: სამიტის დეკლარაციაზე ვისაუბროთ. მასში ხაზგასმულია ნატოს ერთგულება კოლექტიური თავდაცვისადმი, რუსეთი წარმოდგენილია გრძელვადიან საფრთხედ, გამოკვეთილია უკრაინის მხარდაჭერა და მოცემულია მოწოდება თავდაცვითი წარმოების გაფართოებისკენ. რა იქნება საჭირო ამ პრიორიტეტების საქმედ ქცევისათვის?

მონტგომერი: მივესალმები ყველა ამ პუნქტს. თუმცა, მე თავდაცვით წარმოებაზე შევაჩერებდი ყურადღებას. ევროპას ნამდვილად სჭირდება თავდაცვითი წარმოების გაზრდა. რაც არაჯანსაღი იქნებოდა, არის ის, რომ ევროპამ საფრანგეთის მაგალითს მიჰბაძოს და განაცხადოს, რომ არ აირჩევს ამერიკულ კომპანიებს. ეს არასწორი იქნებოდა. ბოლო 20 წლის განმავლობაში შეერთებული შტატები ინარჩუნებდა თავდაცვით-სამრეწველო ბაზას და ყიდდა იარაღს ევროპაში, ამიტომ ევროპის მხრიდან ამაზე მოულოდნელად ზურგის შექცევა შეცდომა იქნება.

მიუხედავად ამისა, აშშ-ის სამხედრო-სამრეწველო კომპლექსი ფიზიკურად ვერ უზრუნველყოფს მთელ ევროპას, თავად შეერთებულ შტატებს, ჩვენს აზიელ და ახლოაღმოსავლელ პარტნიორებს ერთდროულად. ამიტომ, მოხარული ვარ, რომ გერმანული კომპანიები იზრდებიან და უფრო ძლიერდებიან, რადგან ისინი ევროპის მთავარ ინდუსტრიულ ძალას წარმოადგენენ. მიხარია, რომ პოლონურ კომპანიებს ეძლევათ მეტი ექსპორტის შესაძლებლობა. იგივეს თქმა შეიძლება ბრიტანელებზე, ფრანგებზე, იტალიელებზე და, რა თქმა უნდა, ნორვეგიაზეც, რომელსაც ძალიან ამბიციური პროგრამა აქვს. თუმცა, ეს ყველაფერი უნდა გაკეთდეს პარტნიორობის პრინციპით და არა რომელიმე კონკრეტული ქვეყნის საზიანოდ ან მისი იგნორირებით.

სწორედ ამიტომ, სამიტზე გაჟღერებული წინადადებები ევროპაში ამერიკული იარაღის ერთობლივი წარმოების შესახებ, საუკეთესო გზაა იმის აღიარებისთვის, რომ აშშ-ის საწარმოო სიმძლავრეები ამჟამად საკმარისი არ არის, მაგრამ ამერიკულ ტექნოლოგიებს უდიდესი ფასი აქვს. ვფიქრობ, ანალოგიურ მიდგომას ვიხილავთ უპილოტო სისტემების შემთხვევაშიც, რომლებსაც ამერიკული კომპანიები იმ ევროპელ პარტნიორებთან ერთად აწარმოებენ, რომლებიც ფლობენ ინტელექტუალურ საკუთრებას — და მათ შორის, პერსპექტივაში, პირველ რიგში უკრაინასთან.

ასე რომ, ოპტიმისტურად ვარ განწყობილი. თუ ეს პროცესი სწორად და არადასჯითი ფორმით წარიმართება — რაც საკმაოდ რთულია, როდესაც საქმე პრეზიდენტ ტრამპს ეხება — ეს იქნება შესანიშნავი შესაძლებლობა ნატოსთვის, რათა აწარმოოს საკმარისი რაოდენობის იარაღი ნებისმიერი რუსული აგრესიის მოსაგერიებლად.

შარაშენიძე: როგორ უნდა წაიკითხოს მოსკოვმა ეს დეკლარაცია, ზოგადად, სამიტის შედეგები?

მონტგომერი: მათ ეს ნამდვილად უნდა აშფოთებდეთ. ვფიქრობ, პუტინი მაშინვე საკმაოდ მუქარის შემცველ პოზიციაზე დადგა.

იცით, უკრაინის მიერ „პატრიოტების“ წარმოება მართლაც საინტერესოა. თუმცა, იმედი მაქვს, ეს არ ნიშნავს იმას, რომ უკრაინა შეწყვეტს საკუთარი საჰაერო თავდაცვის გზაგადამჭრელი რაკეტების შექმნაზე მუშაობას. მე ძალიან მომწონს იდეა, რომ უკრაინამ აწარმოოს დაბალბიუჯეტიანი — შესაძლოა არა ისეთივე ეფექტური, მაგრამ მაინც ძალიან მუშა — საჰაერო თავდაცვის საშუალება, რომელიც არ იქნება დამოკიდებული „პატრიოტის“ მიწოდების ჯაჭვზე. ხომ მოგეხსენებათ, „პატრიოტის“ ერთობლივი წარმოება მაინც დააწვება იმავე გლობალურ საწარმოო ჯაჭვს და ამ პრობლემას ბოლომდე ვერ მოგვიხსნის. ამიტომ, იმედი მაქვს, უკრაინა ორივე მიმართულებით იმუშავებს.

რუსეთის ადგილზე რომ ვიყო, ნამდვილად შეშფოთებული ვიქნებოდი. სამიტი შეეცადა გადაეჭრა უკრაინის ყველაზე დიდი პრობლემა — საჰაერო თავდაცვის გზაგადამჭრელი რაკეტების დეფიციტი. გაიმართა დისკუსია ერთობლივ მუშაობაზე უკრაინის საჰაერო სივრცის დასაცავად. ეს არის ისეთი რამ, რაც შეერთებული შტატებისგან აქამდე არასდროს გვსმენია — არც ბაიდენის და არც ტრამპის ადმინისტრაციის დროს.

ვფიქრობ, ყველამ კარგად ვიცით, რომ პრეზიდენტ ტრამპს გამარჯვებულების მხარდაჭერა უყვარს. ნელ-ნელა სიმართლე მაინც არღვევს იმ რუსულ დეზინფორმაციულ კამპანიას, რომელიც პრეზიდენტის გარემოცვაში ტრიალებს და ჩასჩიჩინებს, თითქოს რუსეთი იგებს. შესაძლოა, გენერალმა გერასიმოვმა შეძლოს ვლადიმირ პუტინის მოტყუება და დააჯეროს, რომ წინ მიიწევენ, მაგრამ მან ვერ უნდა მოატყუოს შეერთებული შტატების პრეზიდენტი. ტრამპს ზურგს უმაგრებს აშშ-ის სადაზვერვო საზოგადოება, რომელიც მას პირდაპირ ეუბნება, რომ მთავარი კარტები უკრაინის ხელშია, უკრაინა ბევრად უფრო ძლიერ პოზიციაშია და სანამ უკრაინული მხარე რაიმე ალოგიკურს არ ჩაიდენს, ისინი არ წააგებენ — მათი სამხედრო მდგრადობა ზედმეტად ძლიერია იმისთვის, რომ ბრძოლის ველზე დამარცხდნენ. როგორც კი ეს რეალობა პრეზიდენტამდე საბოლოოდ მივა და ის გააცნობიერებს, რომ კარტები პრეზიდენტ ზელენსკის უჭირავს და არა პრეზიდენტ პუტინს, თქვენ იხილავთ კარდინალურ ცვლილებას იმაში, თუ როგორ მიუდგება პრეზიდენტი ტრამპი ორივე ამ ლიდერს.

შირეფი: ყირიმში დარტყმები აჩვენებს, რომ “მეფე შიშველია“

შარაშენიძე: თქვენ ახსენეთ პრეზიდენტ ტრამპის განცხადება, რომლის მიხედვითაც, უკრაინა „პატრიოტების“ წარმოების უფლებას მიიღებს. რა ვიცით ამ გეგმაზე და რა შეიძლება ნიშნავდეს ეს უკრაინისთვის როგორც მოკლე, ისე გრძელვადიან პერსპექტივაში?

მონტგომერი: ეს რეალურად ცოტა უფრო მეტია, ვიდრე პრეზიდენტ ტრამპის ნათქვამი, როცა თქვა, შესაძლოა, უკრაინას „ტომაჰავკის“ ტიპის რაკეტები გავუგზავნოთ, რადგან ეს უკანასკნელი ნამდვილად მხოლოდ ჰიპოთეტური „შესაძლოა“ იყო. ეს გეგმა უფრო მყარად გამოიყურება, თუმცა მის განსახორციელებლად მაინც უამრავი ნაბიჯის გადადგმაა საჭირო. სწორედ ამიტომ აღვნიშნე, რომ უკრაინამ კვლავ უნდა გააგრძელოს მუშაობა საკუთარი წარმოების საჰაერო თავდაცვის იარაღზე. ვფიქრობ, მისი რეალიზება უფრო მალეა მოსალოდნელი, ვიდრე შეერთებულ შტატებთან ერთად „პატრიოტების“ ერთობლივი წარმოების დაწყება.

ამასთანავე, არანაკლებ მახარებს ის ფაქტიც, რომ „პატრიოტების“ თანაწარმოებას გერმანიასთან ერთადაც ვიწყებთ. გერმანიას აქვს გამოცდილი სამრეწველო ბაზა, რომელსაც შეუძლია ამ ამოცანას საკმაოდ ოპერატიულად მოჰკიდოს ხელი. და მჯერა, რომ ამ წარმოების ფარგლებში გერმანელები უკრაინას „პატრიოტის“ რაკეტებსაც მიაწვდიან.

ასე რომ, „პატრიოტების“ ერთობლივი წარმოების ორივე ამ მცდელობას — როგორც გერმანიაში, ისე უკრაინაში — საბოლოო ჯამში, შეუძლია შედეგი გამოიღოს. თუმცა, როგორც უკვე ვთქვი, იმედი მაქვს, უკრაინა ალტერნატიულ გზასაც გაჰყვება, რადგან ეს [ერთობლივი წარმოება] საკმაოდ რისკიანი პროცესია. „პატრიოტების“ აწყობა მარტივი როდია, ხოლო მეორადი და მესამეული მიწოდების ჯაჭვები ისედაც დიდ გადატვირთვას განიცდის აშშ-ში წარმოების მოცულობის ზრდის გამო.

ასე რომ, არ ვიცი, რამდენად იქნება ეს სწრაფი გამარჯვება, თუმცა ეს არის იმ საერთო მხარდაჭერის ნარატივის ნაწილი, რომელმაც ვლადიმირ პუტინი ნამდვილად უნდა შეაშფოთოს.

შარაშენიძე: პრეზიდენტმა ტრამპმა თქვა, რომ „პატრიოტების“ წარმოება რთული და კომპლექსური პროცესია, თუმცა უკრაინელებს ამის გაკეთება შეუძლიათ…

მონტგომერი: ვფიქრობ თუ არა, რომ უკრაინას, ინტელექტუალური საკუთრების არსებობის შემთხვევაში, თითქმის ყველაფრის მარჯვედ გაკეთება შეუძლია? რა თქმა უნდა. მაგრამ „პატრიოტის“ სისტემას აქვს გარკვეული ფუნდამენტური ნაწილები, რომლებიც აუცილებლად კონკრეტულ ქარხანაში ან ქარხნების ქსელში უნდა დამზადდეს. ეს მიწოდების ჯაჭვი კი ისედაც დიდ გადატვირთვას განიცდის, რადგან აშშ ცდილობს, მომდევნო ხუთი წლის განმავლობაში „პატრიოტების“ წარმოება თითქმის გაასამმაგოს. ჩემი ინფორმაციით, იაპონიაც გეგმავს საკუთარი წარმოების გაორმაგებას; ამ პროცესში ერთვება გერმანიაც და უკრაინაც. ეს ყველაფერი ძალიან დიდ დაწოლას ახდენს მიწოდების ჯაჭვზე.

აქედან გამომდინარე, ეს არ არის პრეზიდენტ ტრამპის პოლიტიკური ნების ან ერთგულების საკითხი, ეს არის მეცნიერული და საინჟინრო ფაქტი. დროის კონკრეტულ მონაკვეთში ამ კომპონენტების მხოლოდ განსაზღვრული რაოდენობის წარმოებაა შესაძლებელი, ამიტომ ჩვენ უბრალოდ უნდა დავრწმუნდეთ, რომ მიწოდების მთელ ჯაჭვზე ძალიან ინტენსიურად ვმუშაობთ.

შარაშენიძე: პრეზიდენტ ტრამპის და პრეზიდენტ ზელენსკის შეხვედრა ანკარაში, ცხადად განსხვავებული იყო ზოგიერთი მათი წინა შეხვედრისგან. ხომ არ ხედავთ, ადმინისტრაციის მიერ, უკრაინის მიმართ მიდგომის ცვლილებას?

მონტგომერი: ამ ეტაპზე, დიახ. თუმცა, ეს არის ზოგადად ამ ადმინისტრაციის პრობლემა [არაპროგნოზირებადობა]. ამჟამად ყველა სიგნალი ურთიერთობების გაუმჯობესებაზე მიუთითებს. და კიდევ ერთხელ ვამბობ, ვფიქრობ, ეს უპირველესად განპირობებულია პრეზიდენტ ტრამპის სურვილით, მხარი დაუჭიროს გამარჯვებულს. ჩემი აზრით, ეს მიდგომა არ შეიცვლება. უკრაინა აშკარად გამარჯვებულის პოზიციაშია და ვფიქრობ, მოხდა გარკვეული გარღვევა იმ რუსულ დეზინფორმაციულ კამპანიაში — ტაკერ კარლსონისა და სხვების მხრიდან — რომელიც პრეზიდენტის გარემოცვაში ტრიალებდა. ვფიქრობ, ეს ნარატივი დაიმსხვრა.

თუმცა, სტივ უიტკოფი აქტიურად იყო დაკავებული ახლო აღმოსავლეთით და ახლა ბრუნდება. ის არ ყოფილა სასარგებლო შუამავალი [ამ საკითხში]. ასე რომ, არსებობს მიმართულებები, სადაც შეიძლება უკანგადადგმული ნაბიჯები ვიხილოთ.

მაგრამ, თუ ამ სამიტის შედეგებს ავიღებთ, იმპულსი ცალსახად აშშ-ევროპა-უკრაინის უკეთესი თანამშრომლობისკენაა მიმართული. ეს, რა თქმა უნდა, კრიტიკულად მნიშვნელოვანია და ზელენსკის ამაში უდიდესი წვლილი მიუძღვის. მან გამოიჩინა მოთმინება და დისციპლინა. მოგეხსენებათ, 2025 წლის თებერვლის იმ წარუმატებელი შეხვედრის შემდეგ, მან ყველაფერი გააკეთა პრეზიდენტ ტრამპის მხარდასაჭერად და მასთან ეფექტური კომუნიკაციის დასამყარებლად. ამ 18-თვიანმა კამპანიამ შედეგი გამოიღო. არ ვფიქრობ, რომ პრეზიდენტი ტრამპი ზელენსკის საშობაო ვახშამზე მიიწვევს, მაგრამ დარწმუნებული ვარ, მას ესმის, რომ ზელენსკი გამარჯვებულია და აცნობიერებს — უკრაინას აქვს სამხედრო და სამოქალაქო ძალა, რათა რუსეთთან ბრძოლაში გაძლოს. ახლა ყველაზე მთავარია რუსეთის შეტევების მოგერიების გაგრძელება და ფრონტის ხაზზე მათი ნებისმიერი წინსვლის აღკვეთა.

შარაშენიძე: სამიტის დეკლარაციაში ასევე ნახსენებია ირანი. პრეზიდენტმა ტრამპმა კიდევ ერთხელ გააკრიტიკა მოკავშირეები იმის გამო, რომ ისინი აშშ-ს არ დაეხმარნენ, როდესაც „ამის შანსი ჰქონდათ“, თუმცა ასევე თქვა, რომ ახლა მათ დახმარების სურვილი აქვთ. იმ ფონზე, როდესაც კონფლიქტი კვლავ მწვავდება, ნატოს მოკავშირეების მხრიდან რეალისტურად რა როლის შესრულებას მოელით?

მონტგომერი: ვფიქრობ, პრეზიდენტი ევროპის მიმართ ამ საკითხში ზედმეტად კრიტიკულია. ჩვენ ევროპა წინასწარ არ გაგვიფრთხილებია. ეს, გარკვეულწილად, მესმის — ვფიქრობ, არსებობდა ინფორმაციის საიდუმლოდ შენახვის აუცილებლობა და დროის ფაქტორიც კრიტიკული იყო ირანში ხელმძღვანელობაზე დარტყმებისა და სხვა ოპერაციების განსახორციელებლად, რის გამოც წინასწარი გაფრთხილება შეუძლებელი გახდა. თუმცა, შეიძლებოდა შეხვედრების გამართვა კვირებით ადრე, სადაც ვეტყოდით: „შეხედეთ, ჩვენ ამას სერიოზულად განვიხილავთ. აი, რის გაკეთებას ვაპირებთ“, კონკრეტული ვადების დასახელების გარეშე. ამის შემდეგ, დარტყმების დაწყებისთანავე, ჩვენ შეგვეძლო უფრო აქტიური დიპლომატიური მუშაობა მოკავშირეების მხარდაჭერის მიღების მიზნით.

ამაში თავისი როლი ითამაშა ქედმაღლობამაც, დარტყმების პირველ დღეებში — ვინაიდან ყველაფერი გეგმის მიხედვით მიდიოდა, პრეზიდენტმა გადაწყვიტა, დიპლომატიურად არ ჩართულიყო მოკავშირეებთან. შედეგად, თავიდან დაწესდა გარკვეული შეზღუდვები საჰაერო სივრცისა და აეროდრომების გამოყენებაზე. თუმცა, ამ შეზღუდვების 90% სწრაფად მოიხსნა. ესპანეთი გამონაკლისად დარჩა, მაგრამ დანარჩენი შეზღუდვების 90% გაქრა და ჩვენს სამხედროებს აქვთ ის მხარდაჭერა, რაც სჭირდებათ. არსებობს რამდენიმე გამონაკლისი, მაგრამ მთლიანობაში მხარდაჭერა უზრუნველყოფილია.

ვფიქრობ, ის, რაც ანკარაში მოვისმინეთ, უფრო მეტად იყო შეთანხმება ჰორმუზის სრუტეში საერთაშორისო სამართლის დაცვის მნიშვნელობაზე და იმაზე, რომ მომავალში შესაძლოა სამხედრო ძალები იქნეს გამოყოფილი ამ მდგომარეობის შესანარჩუნებლად. რეალისტურად, ეს ნაღმმზიდი ხომალდებია. ნატოს ერთ-ერთი სუსტი წერტილი ის არის, რომ მათ არ ჰყავთ ძლიერი სამხედრო-საზღვაო ფლოტი. როდესაც თავდაცვაზე მშპ-ის 2%-ს ან ნაკლებს ხარჯავ, სამხედრო უწყებებიდან ყველაზე მეტად საზღვაო ძალები ზარალდება, რადგან ფლოტი დიდი ან საშუალო ზომის ხომალდებისგან შედგება, მათი მშენებლობა და შენახვა კი ძალიან ძვირი ჯდება. ეს თვალნათლივ ჩანს სამეფო ფლოტის მაგალითზეც — ბრიტანეთის საზღვაო ძალები საკუთარი ყოფილი დიდების მხოლოდ აჩრდილია.

კიდევ ერთხელ აღვნიშნავ, რომ სამიტის მთელი მსვლელობისას ევროპელები იყვნენ დისციპლინირებულები, მხარს უჭერდნენ ამერიკულ პოზიციებს და ზოგადად ყველაფერი სწორად გააკეთეს. პრეზიდენტისთვის სამიტის მეორე დღე წარმატებული გამოდგა, თუმცა მისი ჩასვლისთანავე გამართული პრესკონფერენცია არასასარგებლო და ზედმეტი იყო.

ირონია ისაა, რომ მან იმაზე ისაუბრა, თუ რამდენად შესანიშნავი იყო თურქეთი, მაშინ როცა თურქეთს ირანის საკითხში განსაკუთრებული დახმარება არ გაუწევია და ისინი არასდროს ყოფილან სანდო მოკავშირეები ირანელების წინააღმდეგ. ასე რომ, პრეზიდენტი ამ საკითხშიც კი ოდნავ დაბნეული ჩანდა.

შარაშენიძე: ახლა კი, ასევე მიმდინარეობს საუბარი თურქეთზე დაწესებული ამერიკული სანქციების მოხსნასა და F-35-ის პროგრამაში მის დაბრუნებაზე…

მონტგომერი: თუმცა, F-35-ის პროგრამაში დაბრუნებას რაც შეეხება, ამ საკითხზე კონგრესის მიერ მიღებული საკანონმდებლო დათქმებიც არსებობს. ასე რომ, თურქეთს, სავარაუდოდ, მოუწევს უარის თქმა [რუსულ] S-400-ის სისტემებზე. ერდოღანისთვის კი ეს პრინციპული საკითხია. მე იმასაც კი ვეჭვობ, რომ ისინი ამ S-400-ებს საერთოდ იყენებდნენ — დადის ხმები, რომ ეს სისტემები, ასე ვთქვათ, ჯერ კიდევ ყუთებში აწყვია. მაგრამ, მისთვის ამ ნაბიჯის გადადგმა ნიშნავს იმის აღიარებას, რომ მისი ყიდვა შეცდომა იყო. ერდოღანი ბევრ ხასიათის შტრიხს იზიარებს ტრამპთან, და მათგან ერთ-ერთი სწორედ ისაა, რომ მას საკუთარი შეცდომის აღიარება არ შეუძლია.

ასე რომ, იცით, მათ შეიძლება საბოლოოდ მიიღონ F-35-ები, მაგრამ ნამდვილად არა ახლა. მანამდე გარკვეული პირობებია შესასრულებელი. ამასთანავე, F-35-ებზე ისედაც უზარმაზარი რიგია და ტრამპის პრეზიდენტობის პერიოდში თურქეთს ამ თვითმფრინავებს არავინ მიაწვდის. შემდეგ კი მოვა სხვა ვინმე, ვისაც, როგორც მომავალ პრეზიდენტს, ამ კანონის ინტერპრეტაციის უფლება ექნება. ასე რომ, ვნახოთ, როგორ განვითარდება მოვლენები.