აშშ-ის საგარეო პოლიტიკის ექსპერტი, ტომას გრემი ვენესუელაში აშშ-ის ოპერაციას „საერთაშორისო სამართლის დარღვევად“ აფასებს და ამბობს, რომ ადმინისტრაციის არგუმენტები, რომ ნიკოლას მადურო დაკავებულია როგორც ნარკოდანაშაულში ბრალდებული, იურიდიულად მყარი არ არის.
გრემი, რომელიც ჯორჯ ბუშ უმცროსის ადმინისტრაციაში, ეროვნული უშიშროების საბჭოს რუსეთის მიმართულებას ხელმძღვანელობდა, მიიჩნევს, რომ ახლა როგორც მოსკოვი, ასევე პეკინი, განსაკუთრებით დაინტერესებული იქნებიან შეერთებული შტატების მიერ ჩატარებული ოპერაციის შესწავლით, კერძოდ კი იმით, თუ რა გამოავლინა მან აშშ-ის სამხედრო შესაძლებლობების შესახებ.
უკრაინის სამშვიდობო პროცესის კონტექსტში, გრემი ამბობს, რომ აშშ-ის მაღალი დონის ყურადღება ახლა ვენესუელაზეა ფოკუსირებული, რაც პოტენციურად, აშშ-ის ჩართულობით მიმდინარე პროცესში იმპულსს ანელებს და ეს მაშინ, როცა მისი თქმით, ძირითადი საკითხები — უსაფრთხოების, ტერიტორიული და კრიტიკული ინფრასტრუქტურის მომავალი სტატუსი — გადაუჭრელი რჩება.
ინტერვიუ ჩაწერილია 5 იანვარს, რედაქტირებულია სიცხადისა და ლაკონურობისთვის.
ქართლოს შარაშენიძე, Independence Avenue Media: რას ამბობს აშშ-ის მიერ ვენესუელაში ჩატარებული ოპერაცია, ადმინისტრაციის უფრო ფართო საგარეო პოლიტიკის შესახებ?
ტომას გრემი, რუსეთის საკითხებში აშშ-ის ეროვნული უშიშროების საბჭოს ყოფილი დირექტორი: ადმინისტრაციის ქმედებები სრულად შეესაბამება ეროვნული უსაფრთხოების სტრატეგიას, რომელშიც ნათქვამია, რომ მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში, დასავლეთ ნახევარსფერო ადმინისტრაციის მთავარი პრიორიტეტი იქნება.
მიზანი რეგიონში აშშ-ის უპირატესობის ხელახალი დადასტურება და იმის უზრუნველყოფა იყო, რომ მოწინააღმდეგე ძალებმა, განსაკუთრებით ჩინეთმა, ვერ შეძლოს ვაშინგტონის გავლენის შესუსტება ამერიკის უკანა ეზოში.
შარაშენიძე: ჩვენ ვხედავთ მიმდინარე დისკუსიას იმის შესახებ, თუ რამდენად კანონიერი იყო ეს ოპერაცია. საერთაშორისო სამართლის მიხედვით, ხედავთ ოპერაციის მყარ სამართლებრივ საფუძველს?
გრემი: ეს საერთაშორისო სამართლის აშკარა დარღვევა იყო. ეს სუვერენული სახელმწიფოს წინააღმდეგ აგრესიაა. არ ვფიქრობ, რომ ამის შესახებ რაიმე ეჭვი არსებობს.
თუმცა, ადმინისტრაციამ ეს სამართლებრივ პროცესად წარმოადგინა. ნიკოლას მადუროს ბრალი წაუყენეს. ამბობენ, რომ იუსტიციის დეპარტამენტის წარმომადგენლები მის დაკავებას ცდილობდნენ, რათა აშშ-ის მართლმსაჯულების წინაშე წარედგინათ. ვენესუელაში არსებული ვითარების გათვალისწინებით კი, ადგილზე საჭირო იყო აშშ-ის სამხედრო ძალა, რათა [ოპერაციაში მონაწილე] ამერიკელი ოფიციალური პირების უსაფრთხოება დაცული ყოფილიყო. ვფიქრობ, ეს ძალიან თხელი ფარდაა ისეთი ქმედებების დასაფარად, რომელთა კანონიერების შესახებ, საერთაშორისო სამართლის თვალსაზრისით, კითხვის ნიშნები არსებობს.
შარაშენიძე: რატომ შეიძლება ყოფილიყო შეერთებული შტატებისთვის ამ ნაბიჯის გადადგმა გარდაუვალი აუცილებლობა?
გრემი: ტრამპის ადმინისტრაციის თვალსაზრისით, ამ საკითხს აქვს როგორც გეოპოლიტიკური, ასევე რესურსებთან დაკავშირებული ელემენტები.
გეოპოლიტიკური ასპექტი ისაა, რომ ვენესუელა პანამის არხთან ძალიან ახლოს მდებარეობს. პანამის არხი სტრატეგიულად მნიშვნელოვანია შეერთებული შტატებისთვის, რადგან ის ქვეყნის აღმოსავლეთ და დასავლეთ სანაპიროებს შორის დამაკავშირებელ ხაზს წარმოადგენს. ამიტომ, გეოპოლიტიკური თვალსაზრისით გასაგებია თუ რატომ სურდა ადმინისტრაციას ვენესუელაში მეგობრული მთავრობა.
რესურსების თვალსაზრისით, ნავთობი აშკარად მნიშვნელოვანი ფაქტორია. ვენესუელას მსოფლიოში ნავთობის უდიდესი მარაგი აქვს. ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში, ცუდი მართვის გამო, მისი ინდუსტრია გაუარესდა. [აშშ-ის] ადმინისტრაციას სურს, ნავთობის ამ რეზერვებზე წვდომა მიიღოს, რათა საბადოების განვითარება შეძლოს. ეს კარგია ამერიკული ენერგოკომპანიებისთვის. პრეზიდენტმა [დონალდ ტრამპმა] განაცხადა, რომ მოგების ნაწილი ვენესუელის ხალხის საკეთილდღეოდ იქნება გამოყენებული.
შარაშენიძე: ოპერაციაზე პეკინისა და მოსკოვის რეაქციების გათვალისწინებით, როგორ ხედავთ შეერთებულ შტატებს, ჩინეთსა და რუსეთს შორის ურთიერთობების განვითარებას?
გრემი: რუსეთი და ჩინეთი განსაკუთრებით ყურადღებით დააკვირდებიან აშშ-ის ქმედებებს და ისინი აუცილებლად გაანალიზებენ მის სამხედრო ასპექტებს. ტაქტიკური თვალსაზრისით, ეს იყო უაღრესად წარმატებული და ძალიან რთული ოპერაცია.
მოსკოვში, ალბათ, შეუმჩნეველი არ დარჩენილა, რომ ეს ახლოს იყო იმასთან, რისი გაკეთებაც რუსეთს უკრაინაში 2022 წლის თებერვალში სურდა — შედეგებით, რომლებიც საკმაოდ განსხვავებულია იმისგან, რაც ახლახან ვენესუელაში ვნახეთ.
ჩინეთშიც ძალიან დეტალურად შეისწავლიან შეერთებული შტატების სამხედრო შესაძლებლობებს: როგორ დაიგეგმა ეს ოპერაცია, რას ეუბნება ის ჩინელებს ამერიკის სამხედრო შესაძლებლობების შესახებ და როგორ შეიძლება ეს აისახოს ინდო-წყნარი ოკეანის სცენარში, კერძოდ, ტაივანთან მიმართებაში.
არ ვფიქრობ, რომ ეს არის ქმედება, რომელიც ახლა ჩინელებსა და რუსებს ეუბნება, რომ მსგავსი რამის გაკეთება მათაც შეუძლიათ.
ეს წარმატებული ოპერაცია ამერიკის სამხედრო ძალების შესანიშნავ შესაძლებლობებზე იყო დაყრდნობილი — ეს დანამდვილებით არ არის ის, რითიც ჩინელებს და რუსებს შეუძლიათ საკუთარი თავი გაანებივრონ. ასე რომ, ისინი შეშფოთებულნი იქნებიან. ისინი ამას დეტალურად შეისწავლიან, მაგრამ არ მგონია, რომ ეს გლობალურ ასპარეზზე მათი ქცევის წესს შეცვლის.
შარაშენიძე: რა გავლენა შეიძლება ჰქონდეს ამ მოვლენებს უკრაინის სამშვიდობო პროცესზე, ამერიკის ჩართულობაზე?
გრემი: ცხადია, რომ ამას რუსეთ-უკრაინის სამშვიდობო პროცესიდან ყურადღება გადააქვს. ვენესუელის საკითხში, ინტენსიურად იქნება ჩართული სახელმწიფო მდივანი და ეროვნული უსაფრთხოების მრჩეველი მარკო რუბიო. უფრო დაბალი რგოლის სხვა ოფიციალური პირებიც ამას მეტ დროს დაუთმობენ. შესაბამისად, რუსეთ-უკრაინისადმი დათმობილი დრო მცირდება. ასე რომ, ვფიქრობ საეჭვოა, უახლოეს მომავალში, პროცესების და მოლაპარაკებების იგივე ინტენსივობით განვითარება ვიხილოთ.
შარაშენიძე: რამდენიმე დღის წინ პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა თქვა, რომ მას არ სჯერა რუსეთის მიერ გამოთქმული ბრალდებების, თითქოს უკრაინამ ვლადიმირ პუტინის ერთ-ერთ რეზიდენციაზე დრონებით თავდასხმა სცადა. გარდა ამისა, ვენესუელაში ოპერაციის ჩატარების შემდეგ, მან ასევე თქვა, რომ ზოგადად, ვლადიმირ პუტინით აღფრთოვანებული არ არის, რადგან ის ძალიან ბევრ ადამიანს კლავს. შეგვიძლია პრეზიდენტის ამ განცხადებებზე დაყრდნობით ვიმსჯელოთ, როგორი ხასიათი შეიძლება მიიღოს ამერიკის დიპლომატიამ, სამშვიდობო პროცესში?
გრემი: არასდროს ვცდილობ პრეზიდენტის განცხადებებში ბევრი რამ ამოვიკითხო. დროთა განმავლობაში, ის განსხვავებულ განცხადებებს აკეთებს და თავის თავს ეწინააღმდეგება.
მოლაპარაკებები დელიკატურ ფაზაშია. ბოლო რამდენიმე კვირის განმავლობაში, უკრაინელებთან და ევროპელებთან ინტენსიური მოლაპარაკებები მიმდინარეობდა. შემდეგი ნაბიჯი რუსეთთან ძალიან პირდაპირი კონსულტაციების და მოლაპარაკებების დაწყება უნდა იყოს, რათა შემოწმდეს მათი რეაქცია არა მხოლოდ [პრეზიდენტ ტრამპის სპეციალური წარმომადგენლის] სტივ უიტკოფის მიერ ნოემბერში წარმოდგენილ 28-ოპუნქტიან გეგმაზე, არამედ ასევე უკრაინელებთან და ევროპელებთან ერთად შემუშავებულ 20-პუნქტიან გეგმაზე.
ახლა, როგორც ვიცით, 20-პუნქტიან გეგმაშიც კი, კვლავ არის საკითხები, რომლებიც გადასაჭრელია. მათ შორის, უსაფრთხოებისა და ტერიტორიული საკითხები, ასევე, ზაპორიჟიის ატომური ელექტროსადგურის სამომავლო სტატუსი.
შარაშენიძე: მარ-ა-ლაგოში პრეზიდენტ ტრამპთან გამართული შეხვედრის შემდეგ, პრეზიდენტმა ზელენსკიმ თქვა, რომ აშშ უკრაინას 15-წლიან უსაფრთხოების გარანტიას სთავაზობს. შესაძლოა ეს აშშ-ის სენატის მიერ რატიფიცირებული გარანტიები იყოს. რას ფიქრობთ ამ გარანტიების შესახებ?
გრემი: ეს დანამდვილებით არის წინსვლა იმასთან შედარებით, რა შეთავაზებისთვისაც აშშ-ის ადმინისტრაცია, მაგალითად, ექვსი თვის წინ იყო მზად. ეს ძალიან კონკრეტული უსაფრთხოების გარანტიებია. ეს მართლაც შეიძლება ნიშნავდეს, რომ გარკვეულ ვითარებაში, შეერთებულ შტატებს მოუწევს უკრაინისთვის პირდაპირი სამხედრო დახმარების გაწევა, მასზე თავდასხმის შემთხვევაში. სავარაუდოდ, აგრესორი რუსეთი შეიძლება იყოს, მაგრამ ეს უსაფრთხოების გარანტიებში პირდაპირ არ არის მითითებული.
კითხვები არსებობს ხანგრძლივობის შესახებ — ცხადია, უკრაინელებს ენდომებოდათ უსაფრთხოების გარანტიები უფრო ხანგრძლივი იყოს, ვიდრე ეს შეერთებულ შტატებს სურს. ასე რომ, ვნახოთ, რა შეთანხმებას მიაღწევს ვაშინგტონი და კიევი, უსაფრთხოების გარანტიების ხანგრძლივობასთან დაკავშირებით კომპრომისზე.
ამასთან ერთად, ჯერ კიდევ უნდა გაირკვეს, როგორი იქნება რუსეთის რეაქცია, მისაღები იქნება თუ არა ეს მათთვის. თუ ეს მიუღებელი იქნება რუსებისთვის, მაშინ არის თუ არა ადმინისტრაცია მზად, მოსკოვზე ზეწოლა მოახდინოს, რათა დაარწმუნოს ისინი დათანხმდნენ უკრაინის უსაფრთხოების იმ ტიპის გარანტიებს, რომლთა გასაცემადაც ადმინისტრაცია მზად არის.
შარაშენიძე: ისევ საწყის თემას რომ დავუბრუნდეთ, როგორ შეიძლება განვითარდეს მოვლენები დასავლეთ ნახევარსფეროში? ჩვენ ვხედავთ პრეზიდენტის განცხადებებს კუბის, კოლუმბიის შესახებ. ასევე, გრენლანდიის შესახებ. რა მოლოდინები გაქვთ ამ მიმართულებით?
გრემი: ვიტყოდი, რომ მომდევნო რამდენიმე თვის განმავლობაში, შეერთებული შტატები ვენესუელას საკითხებით იქნება დაკავებული. ჯერ კიდევ არ არის ცხადი, ვინ არის იქ პასუხისმგებელი, როგორი იქნება ახალი მთავრობის მიდგომა შეერთებული შტატების მიმართ, რა არის აშშ-ის მთავრობის ზუსტი მოლოდინი ახლა და შეძლებს თუ არა ვენესუელის ახალი ხელისუფლება ამ მოთხოვნების შესრულებას ან დათანხმდება თუ არა მათ შესრულებას.
ასე რომ, ეს ადმინისტრაციის დროსა და ყურადღებას საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში დაიკავებს. ამ ეტაპზე, ძნელი წარმოსადგენია შემდგომი ოპერაციები დასავლეთ ნახევარსფეროში, იქნება ეს კოლუმბია, კუბა თუ გრენლანდია, სანამ უფრო ნათელი სურათი არ გვექნება იმის, თუ როგორ განვითარდება მოვლენები ვენესუელაში.
შარაშენიძე: მოულოდნელი იყო თქვენთვის პრეზიდენტ ტრამპის განცხადება, რომ ვენესუელას დროებით აშშ-ის ადმინისტრაცია „მართავს“?
გრემი: ეს მოულოდნელი იყო არა მხოლოდ ჩემთვის, არამედ ძლიან ბევრისთვის, რადგან ეს არის პრეზიდენტი, რომლის წინასაარჩევნო კამპანიაც აგებული იყო იმ იდეის წინააღმდეგ, რომ შეერთებული შტატები შეიძლება მონაწილეობდეს სხვა სახელმწიფოების მშენებლობაში. ახლა კი მან, როგორც ჩანს, სხვა ქვეყნების პოლიტიკის განსაზღვრის ამოცანა იკისრა.
ეს ძალიან შორს მიდის იმისგან, რასაც ის წინასაარჩევნო კამპანიის დროს ამბობდა და რისი მოლოდინიც მისი MAGA ამომრჩევლების ბაზას ჰქონდა. ახლა მთავარი კითხვა ისაა, როგორ აპირებს ამ საშინაო საკითხს გაუმკლავდეს.
