აშშ-ის პრეზიდენტის ყოფილი სპეციალური თანაშემწე და ეროვნული უშიშროების საბჭოში რუსეთის, უკრაინისა და ევრაზიის საკითხებში ყოფილი უფროსი დირექტორი, სტივენ პაიფრი ამბობს, რომ ირანის წინააღმდეგ იმდინარე აშშ-ისრაელის ოპერაცია, რუსეთის გლობალური პარტნიორობის ლიმიტებს აჩვენებს.
„თუ ახლა რუსეთის პარტნიორი ხართ და პრობლემებში აღმოჩნდებით, უმეტეს შემთხვევებში, შეგიძლიათ მოსკოვისგან მხარდამჭერი სიტყვების იმედი გქონდეთ, მაგრამ მეტი არაფრის“, თქვა პაიფერმა Independence Avenue Media-სთან ინტერვიუში.
გასულ წელს, რუსეთსა და ირან შორის ყოვლისმომცველი სტრატეგიული პარტნიორობის შესახებ შეთანხმების რატიფიცირების შემდეგ, ორ ქვეყანას შორის პოლიტიკური და უსაფრთხოების სფეროში თანამშრომლობა გაღრმავდა.
პაიფერის შეფასებით, ირანში მიმდინარე მოვლებზე, რუსეთის მსგავსი რეაქცია ჰქონდა ჩინეთს. პეკინმა, თეირანთან სტრატეგიული პარტნიორობის შესახებ 25-წლიანი შეთანხმება 2021 წელს გააფორმა.
„ვფიქრობ, ახლა ხედავთ, რომ ჩინეთი, ისევე როგორც რუსეთი, ირანის მიმართ გარკვეულ სიტყვიერ მხარდაჭერას, ამერიკის სამხედრო მოქმედებების შესახებ კი გარკვეულ კრიტიკას გამოხატავს. მაგრამ, სინამდვილეში, ჩინეთი არაფერს აკეთებს“, ამბობს პაიფერი.
პაიფერის შეფასებით, ახლო აღმოსავლეთში გაჭიანურებულ კონფლიქტს შესაძლოა ასევე გავლენა ჰქონდეს უკრაინის წინააღმდეგ რუსეთის ომზე — საზენიტო საბრძოლოს მასალაზე, რომელსაც უკრაინა დასავლეთისგან იღებს, ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე კონფლიქტში მნიშვნელოვანი მოთხოვნაა. მისი თქმით, ამასთან, რუსეთის ეკონომიკამ შესაძლოა სარგებელი ნახოს, ნავთობისა და გაზის ფასების ზრდით.
ინტერვიუ ჩაწერილია 5 მარტს, რედაქტირებულია სიცხადისა და ლაკონურობისთვის.
ქართლოს შარაშენიძე, Independence Avenue Media: ელჩო პაიფერ, როგორ აღიქვამთ ირანის წინააღმდეგ მიმდინარე აშშ-ის ოპერაციაზე რუსეთის რეაქციას? მოსკოვმა, აშშ-ის ქმედებები დაგმო. რუსეთმა და ირანმა, ყოვლისმომცველი სტრატეგიული პარტნიორობის შესახებ შეთანხმებას ხელი გასულ წელს მოაწერს. რა მოლოდინები გქონდათ, ამ პარტნიორობის გათვალისწინებით?
სტივენ პაიფერი, აშშ-ის ყოფილი ელჩი უკრაინაში: ამერიკისა და ისრაელის მიერ ამჟამად განხორციელებულ დარტყმებზე რუსეთის რეაქცია, ძალიან ჰგავს რეაქციას, რომელიც მათ 2025 წლის ივნისში, ირანის ბირთვულ ობიექტებზე განხორციელებულ ამერიკის დარტყმებზე ჰქონდათ. ასევე, ეს ძალიან ჰგავს რეაქციას, რომელიც მათ აშშ-ის მიერ, [ვენესუელის ყოფილი პრეზიდენტის, ნიკოლას] მადუროს დაკავებაზე ჰქონდათ — რუსეთი გამოხატავს სოლიდარობას, გმობს შეერთებულ შტატებს, მაგრამ პრაქტიკულად არაფერს არ აკეთებს.
რასაც ხედავთ ისაა, რომ რუსეთი, უკრაინაში მასშტაბური შეჭრის შემდეგ, ოთხი წელზე მეტია ჩიხშია, არ აქვს სურვილი და, რა თქმა უნდა, შეზღუდული შესაძლებლობები აქვს იმისთვის, რომ საკუთარი ძალის დემონსტრირება მოახდინოს.
შარაშენიძე: თქვენ ვენესუელა ახსენეთ — მიმდინარე წლის დასაწყისში, ვიხილეთ აშშ-ის ოპერაცია ვენესუელაში, ახლა დარტყმები ორანზე. რას მიანიშნებს ეს მოვლენები, რუსეთის გლობალური პარტნიორობის დღევანდელი მდგომარეობის შესახებ?
პაიფერი: თუ ახლა რუსეთის პარტნიორი ხართ და პრობლემებში აღმოჩნდებით, უმეტეს შემთხვევებში, შეგიძლიათ მოსკოვისგან მხარდამჭერი სიტყვების იმედი გქონდეთ, მაგრამ მეტი არაფრის.
შარაშენიძე: ირანი, უკრაინის წინააღმდეგ მიმდინარე რუსეთის ომის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ხელშემწყობი იყო. რუსული ძალები, ირანის „შაჰედის“ ტიპის დრონებს ფართოდ იყენებდნენ. რა გავლენა შეიძლება ჰქონდეს ირანში მიმდინარე მოვლენებს, უკრაინის წინააღმდეგ რუსეთის საომარ ძალისხმევაზე?
პაიფერი: ვფიქრობ, ამას გავლენა შესაძლოა სამი მიმართულებით ჰქონდეს. პირველი, რა თქმა უნდა, ახლა დიდი ყურადღება ეთმობა ახლო აღმოსავლეთს, განსაკუთრებით ვაშინგტონში. რაც იმას ნიშნავს, რომ ნაკლები ყურადღება ექცევა რუსეთ-უკრაინის ომს.
მეორე მიმართულება ისაა, რომ ნავთობზე ფასი გაზიარდა. ამას რუსეთში მიესალმებოდნენ, რადგან დეკემბერსა და იანვარში, რუსეთის ნავთობის შემოსავლები ისტორიულად დაბალ ნიშნულზე იყო.
და მესამე, უკრაინას, განსაკუთრებით რუსულ ბალისტიკურ რაკეტებთან გასამკლავებლად, ისეთი ტიპის საჰაერო თავდაცვის სისტემები სჭირდება, რომელზეც ახლა სპარსეთის ყურის რეგიონში დიდი მოთხოვნაა.
ასე რომ, ვფიქრობ, არსებობს ამ მოვლენების გარკვეული ეფექტი, რამაც უახლოეს მომავალში, უკრაინისთვის საქმე, შესაძლოა, ცოტათი გაართულოს.
შარაშენიძე: თქვენ არ გიხსენებიათ მიმდინარე სამშვიდობო მოლაპარაკებები — რა გავლენა შეიძლება ჰქონდეს ამ მოვლენებს, შეერთებულ შტატებს, რუსეთსა და უკრაინას შორის არსებულ დიპლომატიურ დინამიკაზე?
პაიფერი: სინამდვილეში, ამერიკის მხრიდან, ადამიანი ვინც ამ საკითხს წყვეტს პრეზიდენტი დონალდ ტრამპია. და რამდენადაც მისი ყურადღება სპარსეთის ყურესა და ირანზეა ორიენტირებული, იმდენად ნაკლებ ყურადღებას უთმობს რუსეთსა და უკრაინას.
თუმცა, პრაქტიკული თვალსაზრისით, არ ვარ დარწმუნებული, რომ ამას დიდი გავლენა აქვს. არ ვფიქრობ, რომ ამერიკელების შუამავლობით წარმოებული მოლაპარაკებები, რუსეთ-უკრაინის ომის დასრულებასთან ნამდვილად გვაახლოებს.
ვფიქრობ ამის მიზეზი ისაა, რომ დონალდ ტრამპა ვერ შეძლო თავისი დიპლომატია ურჩ მხარეზე ზეწოლით გაემყარებინა. ბოლო წლის განმავლობაში თქვენ ხედავთ მნიშვნელოვან მინიშნებებს უკრაინისგან, რომ ისინი მზად არიან იყვნენ მოქნილები და მიიღონ ძალიან მტკივნეული გადაწყვეტილებები, რუსეთის მიერ უკრაინის ზოგიერთი ტერიტორიის დე-ფაქტო ოკუპაციის აღიარებასთან დაკავშირებითაც კი. რუსეთის მხრიდან კი, არანაირი საპასუხო ნაბიჯი არ გვინახავს.
ჩემი დასკვნა ასეთია: რუსები მოლაპარაკებებს სერიოზულად არ აწარმოებენ, რადგან [რუსეთის პრეზიდენტი ვლადიმირ] პუტინი კვლავ თვლის, რომ თავისი მიზნების ბრძოლის ველზე მიღწევა შეუძლია. მათ სურთ შექმნან შთაბეჭდილება, თითქოს მოლაპარაკებებს აწარმოებენ, რათა ბატონი ტრამპი დაარწმუნო და რუსეთისთვის ახალი სანქციების დაწესებას ხელი შეუშალონ.
მაგრამ, რეალობა ისაა, რომ თუ ბატონი ტრამპი უფრო მკაცრ პოზიციას არ დაიკავებს და მოსკოვზე უფრო მეტ ზეწოლას არ მოახდენს, ვფიქრობ მოლაპარაკებების მცდელობა ჩაიშლება და ეს ბატონი ტრამპის მარცხი იქნება.
შარაშენიძე: თქვენ აღნიშნეთ, რომ შეერთებული შტატები და მისი პარტნიორები, ირანთან კონფლიქტში, ზოგიერთ ისეთ საჰაერო თავდაცვის სისტემებს იყენებენ, რომლებსაც უკრაინა ეყრდნობა. რას ნიშნავს ეს უკრაინისთვის, მომდევნო კვირებისა და თვეების განმავლობაში, როცა რუსეთისგან თავის დაცვას განაგრძობს?
პაიფერი: უკრაინას, ალბათ, ყველაზე მეტად ახლა „პატრიოტის“ გზაგადამჭრელი რაკეტები სჭირდება, რუსულ ბალისტიკურ რაკეტებთან გასამკლავებლად. ახლა, სპარსეთის ყურის რეგიონში, როგორც ამერიკული ძალების, ასევე ახლო აღმოსავლეთში მისი პარტნიორების მხრიდან, ამ რაკეტებზე მოთხოვნა იზრდება. ამიტომ, ვფიქრობ, ამა შესაძლოა უკრაინისთვის „პატრიოტის“ რაკეტების მიღება გაართულოს.
აღსანიშნია, რომ უკრაინელებს ნამდვილად აქვთ ერთი უპირატესობა, რაც შეუძლიათ შეერთებულ შტატებსა და მის პარტნიორებს შესთავაზონ — მათ, ირანულ „შაჰედის“ დრონებთან გამკლავების ექსპერტიზა გამოიმუშავეს. ვფიქრობ, მათ შეიმუშავეს გაცილებით უფრო ეკონომიური მეთოდები, ვიდრე ისა, რაც ახლა სპარსეთის ყურეში გამოიყენება.
შარაშენიძე: რა შეგიძლიათ გვითხრათ გავლენაზე, რაც ამ მოვლენებს, სამხრეთ კავკასიაში ირანის სამეზობლოზე შეიძლება ჰქონდეს?
პაიფერი: დღეს დილით [5 მარტი] გავრცელდა ინფორმაცია, რომ რამდენიმე ირანული დრონით, აზერბაიჯანში სამიზნეებზე დარტყმები განხორციელდა. როგორც ჩანს, მეზობელ სახელმწიფოებზე თავდასხმა ირანის სტრატეგიის ნაწილია, რათა ისინი ომში ჩაითრიოს. ვვარაუდობ, ისინი ფიქრობენ, რომ ეს შეიძლება მათთვის მომგებიანი იყოს.
დარწმუნებული არ ვარ, რომ მათ ამ ლოგიკას ვხვდები, რადგან ვფიქრობ, რომ რაც უფრო მეტ მეზობელს ესხმის თავს ირანი, მით უფრო დიდია რისკი, რომ არა მხოლოდ შეერთებულ შტატებთან და ისრაელთან, არამედ მის მეზობლებთან ბრძოლაც მოუწიოს.
შარაშენიძე: რაც შეეხება ჩინეთს, პრეზიდენტ ტრამპისა და პრეზიდენტ სის დაგეგმილი შესაძლო შეხვედრის წინ და ზოგადად, აშშ-ჩინეთის ურთიერთობებში, რა კონტექსტს ქმნის ეს მოვლენები?
პაიფერი: ვფიქრობ, ახლა ხედავთ, რომ ჩინეთი, ისევე როგორც რუსეთი, ირანის მიმართ გარკვეულ სიტყვიერ მხარდაჭერას, ამერიკის სამხედრო მოქმედებების შესახებ კი გარკვეულ კრიტიკას გამოხატავს. მაგრამ, სინამდვილეში, ჩინეთი არაფერს აკეთებს.
ამ მოვლენებთან დაკავშირებით, კიდევ არის ერთი რამ, რაც ჩინეთს აშფოთებს — სპარსეთის ყურეში მოპოვებული ნავთობის დაახლოებით 40% ჩინეთში მიდის. ვფიქრობ, ჩინელებს აშფოთებთ, რომ თუ ირანი მოახერხებს ჰორმუზის სრუტის ჩაკეტვას, ან ტანკერების მნიშვნელოვანი რაოდენობის სამიზნეში ამოღებას, გარკვეულ მომენტში, ამან შეიძლება გავლენა მოახდინოს ჩინეთის ენერგეტიკულ მდგომარეობაზე.
შარაშენიძე: სიტუაციის უფრო ფართო კონტექსტში განხილვისას, როგორ შეიძლება შეცვალოს ირანის გარშემო განვითარებულმა მოვლენებმა, ფართო გეოპოლიტიკური ლანდშაფტი?
პაიფერი: ვფიქრობ, ამ ეტაპზე ამის თქმა ძალიან რთულია. ჩვენ არ ვიცით, როგორ განვითარდება აშშ-ისრაელისა და ირანის ომი.
დაბნეულობას ნაწილობრივ ისიც ქმნის, რომ არ მგონია, აშშ-ის ადმინისტრაციას განსაზღვრული ჰქონდეს თავისი მკაფიო მიზანი. ბოლო ექვსი დღის განმავლობაში, ჩვენ სხვადასხვა მიზნის შესახებ მოვისმინეთ. მათ შორისაა ირანის ბირთვული პროგრამის დასრულება. თქვენ იცით, რომ პრეზიდენტმა ტრამპმა, ჯერ კიდევ გასულ ზაფხულს განაცხადა, რომ ირანის ბირთვული პროგრამა უკვე განადგურებული იყო.
ჩვენ ვნახეთ, როგორ საუბრობდნენ ისინი ირანის ბალისტიკურ რაკეტებთან დაკავშირებულ შეშფოთებაზე და იმაზე, რომ ირანს შესაძლოა ჰქონდეს კონტინენტთაშორისი ბალისტიკური რაკეტა ან შესაძლოა მისი შემუშავების პროცესში იყოს. მე არ მინახავს არანაირი მტკიცებულება იმისა, რომ ირანი ახლოსაა ისეთი რაკეტის შემუშავებასთან, რომელსაც შეერთებულ შტატებამდე მოღწევა შეუძლია.
ასევე იყო გარკვეული საუბრები — და შეხედეთ ირანელი ლიდერების წინააღმდეგ მიმართულ კამპანიას — რომ საქმე რეჟიმის შეცვლას ეხება.
კონკრეტული მიზანი, რომელიც ამ ომში ამერიკის მონაწილეობას განაპირობებს, დიდ გავლენას მოახდენს იმაზე, თუ რამდენ ხანს გაგრძელდება ეს ომი.
ვფიქრობ, ადმინისტრაციამ აქამდე ბევრი მიზანი დაასახელა, თუმცა არის დაბნეულობა და შეუსაბამობა და ბოლომდე ნათელი არ არის, დაზუსტებით, რისი მიღწევა სურს ადმინისტრაციას. რაც უფრო ამბიციურია მათი მიზნები, მით უფრო დიდხანს შეიძლება გაგრძელდეს ეს.
შარაშენიძე: მაგრამ, ადმინისტრაცია აცხადებს, რომ ეს არ არის ომი და, განსაკუთრებით, ეს არ არის ომი რეჟიმის შესაცვლელად…
პაიფერი: დიახ, კეთილი, ახლა ეს არჩეული ომია. საინტერესოა, რომ კონგრესში რესპუბლიკელებს არ სურთ, რომ ამას ომი უწოდონ, მაგრამ ბოლო ორი დღის განმავლობაში პრეზიდენტმა ტრამპმა და თავდაცვის მდივანმა მას ომი უწოდეს. ეს სულელური სემანტიკური დავაა.
